Dziecko jest świadkiem szczególnej troski

Przesłuchanie dziecka było i jest zaliczane przez wielu kryminalistyków oraz profesjonalistów, uczestniczących w procedurach prawnych z udziałem dzieci, do szczególnych i trudnych form przesłuchania. Dziecko jest specyficznym podmiotem. W odmienny sposób rozumuje i komunikuje się z otoczeniem. W specyficzny dla siebie sposób postrzega i opisuje świat.

Dla dziecka – ofiary przestępstwa - przesłuchanie na komisariacie policji, w prokuraturze lub sądzie jest bardzo traumatycznym przeżyciem.

Dziecko:

• nie rozumie procedur, w których musi uczestniczyć,
• boi się nieznanej sytuacji,
• obawia się, że nie sprosta oczekiwaniom dorosłych,
• czuje się winne,
• boleśnie przeżywa przypominanie o doznanych krzywdach,
• boi się konsekwencji oskarżania bliskich mu osób
  [Fundacja Dzieci Niczyje (2004), Wysoki sądzie… ].

Przedmiotem obaw dziecka, gdy staje przed koniecznością składania zeznań, może być:

• Sprawca.
  Jego groźby lub utrata akceptacji, lub też bezpośrednie spotkania z nim w trakcie przesłuchania.
• Kara.
  Często dziecko czuje się współwinne i współodpowiedzialne. Okoliczności przestępstwa czasami wiążą się z przekroczeniem przez nie granic ustanowionych przez rodziców. Dziecko boi się również, że rodzice będą je obwiniać za kłopoty wynikające z ujawnienia przestępstwa.
• Trudne sytuacje w trakcie przesłuchania.
  Dziecko może sie obawiać, że czegoś nie zrozumie, że będzie mu się chciało płakać, pić albo skorzystać z toalety. Wyobraża sobie, że inni będą mieć o nim złe zdanie, gardzić nim, uważać, że zasłużyło na to, co je spotkało. Dzieci często redukują lęk i złe samopoczucie poprzez unikanie myślenia i mówienia o przykrych rzeczach. Chcą uniknąć przesłuchania w obawie przed konfrontacją z trudnymi dla siebie wspomnieniami.
• Zapomnienie lub pomylenie faktów.
  Dzieci często mogą mieć wrażenie, że "coś im się miesza w głowie", pod wpływem silnego stresu mogą mieć poczucie luk w pamięci. Dziecko w wieku szkolnym ma silnie zinternalizowane przekonanie, że na zadawane przez dorosłych pytania należy udzielać konkretnych odpowiedzi. W szkole odpowiedź "nie wiem", "nie pamiętam", "nie rozumiem" sankcjonowana jest oceną negatywną. Boją się, że nie uda im się sprostać oczekiwaniom przesłuchujących.
• Pogorszenie sytuacji rodzinnej.
  Dziecko, które zeznaje przeciwko komuś z rodziny boi się rozpadu rodziny, utraty miłości i opieki. Sądzi, że przyczyniło się do zdenerwowania, smutku, czy złości swoich rodziców. Jest w konflikcie lojalności, ulega presji różnych interesów rodzinnych.

Mały świadek wymaga szczególnej troski. Przyjmowanie zeznań od małoletnich świadków i ofiar przestępstw, ich ocena i interpretacja niewątpliwie wymaga również szczególnej, specjalistycznej wiedzy z zakresu psychologii dziecka, dotyczącej procesów poznawczych u dzieci oraz uwarunkowania ich przebiegu. Jednak wartość uzyskanego materiału (pozyskanie wiarygodnych, w miarę pełnych informacji) zależy także - w zdecydowanie istotniejszym stopniu niż w wypadku osób dorosłych - od warunków i sposobu prowadzonej czynności procesowej z jego udziałem [Budzyńska A. (2007), Jak przesłuchiwać dziecko].

Zobacz więcej:

• Standard przesłuchania
• Przygotowanie dziecka do składania zeznań
• Przyjazny pokój przesłuchań
• Karta praw dziecka-ofiary/świadka
• Dobre praktyki
• Materiały pomocnicze

Opracowania pochodzą ze strony: http://www.dzieckoswiadek.fdn.pl

• Sądy
• Prokuratury