Gdy Twoje dziecko jest ofiarą przestępstwa

Co powinnaś/ powinieneś wiedzieć:

Jeżeli Twoje dziecko jest ofiarą przestępstwa, przysługuje mu status pokrzywdzonego (patrz słownik podstawowych pojęć >>). Ty, jako jego przedstawiciel ustawowy, jeżeli w sprawie nie jest oskarżony drugi rodzic, realizujesz wszystkie przysługujące mu w postępowaniu prawa. Przede wszystkim możesz zlożyć do prokuratury zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa (zobacz wzór wniosku >>). Po złożeniu zawiadomienia prokuratura wszczyna postępowanie przygotowawcze (patrz słownik podstawowych pojęć).
Jeżeli podejrzanym o popełnienie przestępstwa jest drugi rodzic prokurator na etapie postępowania przygotowawczego lub sąd na etapie postępowania sądowego występuje do Sądu Rodzinnego i Nieletnich o ustanowienie kuratora procesowego (patrz słownik podstawowych pojęć) dla reprezentowania interesów małoletniego pokrzywdzonego w postępowaniu karnym. Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 30.09.2010 r. rodzic nie może reprezentować dziecka w postępowaniu karnym jeśli podejrzanym/oskarżonym jest drugi z rodziców.
Gdy Twoje dziecko, które nie ukończyło jeszcze 15 lat, jest pokrzywdzonym i ma zeznawać w sprawie o przestępstwa przeciwko wolności seksualnej i obyczajności lub w sprawach o przestępstwa przeciwko rodzinie i opiece (patrz słownik podstawowych pojęć), przysługują mu szczególne uprawnienia:

Przede wszystkim, takiego świadka można przesłuchać tylko raz. Wyjątkowo, tzn. gdy zostaną ujawnione nowe fakty dotyczące przestępstwa lub gdy podczas pierwszego przesłuchania dziecka oskarżony nie miał obrońcy, sąd może zdecydować, że potrzebne jest jeszcze jedno przesłuchanie.
Na takim przesłuchaniu zawsze obecni są sędzia i biegły psycholog. Mogą być także obecni prokurator i obrońca oskarżonego.
Z przesłuchania sporządzony zostanie protokół. Dzięki temu Twoje dziecko nie będzie musiało występować jako świadek na rozprawie. Protokół zostanie odczytany zamiast bezpośrednich zeznań dziecka.
Jeżeli względy techniczne nie stoją temu a przeszkodzie przesłuchanie pokrzywdzonego poniżej 15 roku życia utrwala się za pomocą urządzenia rejestrującego obraz i dźwięk. Jeżeli został sporządzony zapis obrazu i dźwięku przesłuchania, zostanie on odtworzony na rozprawie głównej zamiast bezpośrednich zeznań dziecka.

Ważne: Należy upewnić się (najlepiej u Prokuratora, który jest organizatorem przesłuchania) czy przesłuchanie odbędzie się w pokoju przesłuchań, w którym jest możliwość nagrywania dźwięku i obrazu oraz zadbano o to, aby był obecny na przesłuchaniu obrońca oskarżonego, aby zminimalizować możliwość kolejnego przesłuchania dziecka.

Jeżeli Twoje dziecko jest ofiarą innego niż ww. przestępstwa lub ma więcej niż 15 lat, będzie przesłuchiwane zarówno na etapie postępowania przygotowawczego jak i na etapie sądowym.

Nie ma przepisów chroniących bezpośrednio małoletniego pokrzywdzonego powyżej 15 roku życia. Przedstawiciel ustawowy może występować z wnioskami o przesłuchanie dziecka w takich warunkach aby były bezpieczne dla dziecka lub w obecności psychologa lub w przyjaznym miejscu dla dziecka. Jednakże decyzja o warunkach przesłuchania zależy o organu prowadzącego postępowanie na danym etapie.

Zanim sprawa trafi do sądu, czyli w fazie postępowania przygotowawczego przysługuje Ci m.in. prawo do:

przeglądania akt sprawy;
zażalenia na postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania lub umorzeniu tego postępowania. Zanim złożysz zażalenie masz prawo przejrzenia akt sprawy;
składania wniosków dowodowych, np. o przesłuchanie konkretnego świadka czy zapoznanie się z dokumentem przez sąd; gdy złożyłaś/złożyłeś wniosek o przeprowadzenie czynności dowodowej, masz prawo wziąć w niej udział;
wzięcia udziału w innych czynnościach dowodowych (o które sam nie wnioskowałaś/wnioskowałeś), o ile tego zażądasz.

Kiedy akt oskarżenia trafi do sądu, czyli już w postępowaniu sądowym, szerokie uprawnienia będą Ci przysługiwały tylko, jeśli wystąpisz w sprawie jako oskarżyciel posiłkowy (patrz słownik). Dzięki temu możesz zapewnić swojemu dziecku lepszą ochronę. Żeby stać się oskarżycielem posiłkowym, musisz tylko złożyć oświadczenie (zobacz wzór pisma >>). Najlepiej zastanowić się nad tym już wcześniej, bo po rozpoczęciu przewodu sądowego (czyli po rozpoczęciu pierwszej rozprawy) nie będziesz mogła/mógł skorzystać z tego uprawnienia. Dzięki wystąpieniu w sprawie jako oskarżyciel posiłkowy, zyskujesz prawo na etapie sądowym do:

dostępu do akt sprawy;
wnoszenia wniosków dowodowych (patrz słownik podstawowych pojęć);
zadawania pytań świadkom;
wypowiadania się co do każdej kwestii, która podlega rozstrzygnięciu (czyli np. co do faktów, na które powołuje się oskarżony);
zaskarżenia wyroku; aby jednak złożyć apelację musisz najpierw złożyć wniosek o uzasadnienie (zobacz wzór pisma >>);
Jeżeli masz wątpliwości czy podołasz roli oskarżyciela posiłkowego, możesz wystąpić do sądu aby przyznał Ci pełnomocnika z urzędu (patrz słownik podstawowych pojęć) lub ustanowić go z wyboru. Pełnomocnik będzie reprezentował Cię w czynnościach przed sądem (zobacz wzór wniosku o przyznanie adwokata z urzędu >>).

Jeżeli decyzją sądu Twoje dziecko ma być przesłuchane na sali rozpraw, możesz wnosić o wyłączenie jawności na czas przesłuchania dziecka (zobacz wzór wniosku >>) i o zarządzenie opuszczenia sali przez oskarżonego (zobacz wzór wniosku >>).

Co możesz zrobić:

Wytłumaczyć dziecku, że nie jest odpowiedzialne za to, co się stało.
Zadbać, by w trakcie postępowania dziecko nie spotkało sie z oskarżonym. Możesz porozmawiać o tym z prokuratorem, który prowadzi sprawę. Dysponuje on różnymi środkami, które mogą w tym pomóc (dozór Policji, tymczasowe aresztowanie).
Skorzystać z programu „Opiekun dziecka-ofiary przestępstwa”. Więcej informacji TUTAJ.
Skorzystać z pomocy instytucji niosących pomoc dzieciom-ofiarom przestępstw i ich rodzinom. Spis instytucji znajdziesz TUTAJ.

Zadbać o to, aby przesłuchanie dziecka odbyło się w przyjaznym pokoju przesłuchań. Adresy pokoi przesłuchań znajdziesz TUTAJ, a listę pokoi, które otrzymały certyfikat Fundacji i Ministerstwa "Przyjaznego Pokoju Przesłuchań Dzieci" TU.