Dlaczego jest tak istotne?

Właściwe przygotowanie dziecka do składania zeznań, świadomość jego potrzeb rozwojowych, współdziałanie psychologów i pracowników wymiaru sprawiedliwości z jego rodziną oraz współpraca interdyscyplinarna w wielu przypadkach okazują się wystarczające do złagodzenia stresu związanego z uczestnictwem w przesłuchaniu i do zwiększenia zdolności małego świadka do składania wiarygodnych zeznań.

Podstawowe cele przygotowania dziecka do przesłuchania to:

• zwiększenie zdolności dziecka do udzielenia precyzyjnych i wyczerpujących wypowiedzi dotyczących przeżytych zdarzeń,
• zwiększenie prawdopodobieństwa, że dziecko będzie postrzegane przez osoby przesłuchujące jako wiarygodny świadek,
• złagodzenie ewentualnych negatywnych skutków związanych z uczestniczeniem w procedurze przesłuchania.

A kto powinien to zrobić?Może to być:

• specjalista psycholog, zajmujący się pomocą dzieciom – ofiarom przestępstw w przystosowanym do udzielania takiej pomocy ośrodku,
• psycholog pracujący z dzieckiem terapeutycznie, który włączy przygotowanie do przesłuchania w proces terapii,
• biegły psycholog towarzyszący dziecku podczas przesłuchania,
• wolontariusz – opiekun dziecka – ofiary przestępstwa,
• rodzic lub opiekun.

***

Ważnym elementem przygotowania dziecka do składania zeznań jest jego edukacja. Dziecku przekazuje się informacje adekwatne do jego poziomu rozwoju, dotyczące procedur prawnych. Informacje te zawierają się w odpowiedziach na pytania:

• kto będzie z nim rozmawiał,
• co jest ważne w sposobie przekazywanych przez nie informacji,
• kiedy odbędzie się przesłuchanie,
• gdzie dziecko będzie opowiadać o zdarzeniach, w których uczestniczyło lub których było świadkiem.

***

Bardzo ważne jest, aby dziecko dobrze zrozumiało, że podczas przesłuchania musi mówić prawdę i opowiadać tylko o tym, co się rzeczywiście zdarzyło. Należy je zachęcać, żeby przyznawało się do niepewności i niewiedzy, zamiast zgadywać „prawidłowe odpowiedzi”. Nie wystarczy poinformować dziecko o jego uprawnieniu do przyznania się do niewiedzy. Dziecku niezwykle trudno jest odpowiedzieć „nie wiem”, „nie pamiętam”, bo uważa, że przyznanie się do niewiedzy jest oznaką niepowodzenia i może je za to spotkać kara.

Zgadywaniu może zapobiec uprzedzenie dziecka, że osoba przesłuchująca może zadawać pytania niezrozumiałe i trudne oraz przećwiczenie z nim – przy użyciu metody odgrywania ról – asertywnych odpowiedzi w sytuacjach, kiedy czegoś nie rozumie. Dobrym sposobem jest próba odegrania scenki, w której dziecko musi zasygnalizować, że czegoś nie wie lub nie rozumie.

Omawiając z dziećmi zagadnienie prawdy i fałszu nie można zbagatelizować występującej w wieku przedszkolnym tendencji do fantazjowania. Jest to naturalny proces rozwojowy dzieci i nie należy go utożsamiać z kłamstwem. Ponadto, lepiej unikać pojęcia ‘kłamstwo’, ponieważ brzmi ono oceniająco i może deprymować dziecko.

***

Ważne jest oczywiście też to, aby dostatecznie wcześnie poinformować dziecko o terminie przesłuchania.

Jeżeli przesłuchanie odbywać się będzie poza salą rozpraw, w przyjaznym pokoju przesłuchań, najkorzystniejsze byłoby gdyby już przygotowanie dziecka do przesłuchania mogło odbywać się w takim miejscu. Dziecko mogłoby oswoić się z pomieszczeniem, gdzie będzie zeznawało i je zaakceptować. Poznanie pracujących tam osób, wyposażenia, miejsca usytuowania toalety wpłynęłoby pozytywnie na poczucie bezpieczeństwa dziecka. W przypadku rejestrowania przesłuchania dziecko należy również o tym poinformować i zapoznać je z urządzeniami nagrywającymi. Kamera, monitor, mikrofon, mogą budzić jego nadmierne zainteresowanie, próbne nagranie zaspokoi naturalną ciekawość. Dziecko powinno obejrzeć pokój przesłuchańrazem z rodzicem, jeżeli jest on osobą wspierającą.

***

Przygotowując dziecko do przesłuchania, pracujemy z nim nad wzmocnieniem pozytywnego sądu o sobie w roli świadka. Wpojenie przekonania „wiem, że to jest trudne, ale poradzę sobie” podnosi wiarę w jego kompetencje. Aby odciążyć dziecko od lęku i koncentrowania się na różnych negatywnych scenariuszach, które mogą się przydarzyć (nie zrozumiem, pomylę się, zapomnę), ukierunkowujemy dziecko na jeden cel – mówienie prawdy. Dziecko, które postrzega zadanie jako łatwe, ma większą swobodę w dotarciu do śladów pamięciowych i odtworzenia zdarzeń. Należy także unikać kuszącej roli pocieszyciela („nie martw się, wszystko będzie dobrze”), terapeuty, dziennikarza („powiedz mnie pierwszej”) czy „ulepszacza” („lepiej będzie, jak powiesz, że…”).

Powodzenie w dobrym przygotowaniu dziecka do przesłuchania jest też nierozerwalnie związane z prawidłową współpracą z jego rodzicami. Dzieci, które odczuwają wsparcie ze strony najbliższych dużo lepiej radzą sobie z sytuacją stresową. Rodzice są też bezcennym źródłem informacji o stanie zdrowia dziecka, jego szczególnych potrzebach, mocnych i słabych stronach, typowych reakcjach w trudnych sytuacjach, aktualnym stanie emocjonalnym i wyrażanych przez niego obawach związanych z przesłuchaniem. Często dzieje się też tak, że sami rodzice również wymagają wsparcia i ukierunkowania.

***

Poniżej proponujemy kilka materiałów i narzędzi pomocniczych. Wszystkie pochodzą z poradnika "Jak przesłuchiwać dziecko" Alicji Budzyńskiej. Poradnik, podobnie też jak broszurę do pracy z dzieckiem pt. "Będę świadkiem w sądzie" - można pobrać TUTAJ.

Pliki do pobrania:

• Plansza pomagająca dziecku w różnicowaniu prawdy i fałszu
  JPG (13.13 KB)
• Schematy postaci do ustalenia nazewnictwa części ciała
  JPG (12.67 KB)
• Zalecenia dotyczące budowania pozytywnej relacji z dzieckiem-świadkiem
  PDF (183.76 KB)

Zobacz więcej:

• Dziecko-świadek
• Standard przesłuchania
• Przyjazny pokój przesłuchań
• Karta praw dziecka-ofiary/świadka
• Dobre praktyki
• Materiały pomocnicze

Opracowania pochodzą ze strony: http://www.dzieckoswiadek.fdn.pl

• Sądy
• Prokuratury