Jak to zrobić?

Podstawowym elementem przygotowania dziecka do składania zeznań jest jego edukacja. Dziecku przekazuje się informacje adekwatne do jego poziomu rozwoju, a informacje te zawierają się w odpowiedziach na pytania:

• kto będzie z nim rozmawiał,
• co jest ważne w sposobie przekazywanych przez nie informacji,
• kiedy odbędzie się przesłuchanie,
• gdzie dziecko będzie opowiadać o zdarzeniach, w których uczestniczyło lub których było świadkiem.

Należy jednak podkreślić, że nie chodzi tu o wyuczenie dziecka określonych kwestii, wyćwiczenie sposobu odtwarzania zdarzeń, czy też korygowanie jego sposobu myślenia lub poprawianie słownictwa i stylistyki wypowiedzi.

A kto powinien to zrobić? Może to być:

• specjalista psycholog, zajmujący się pomocą dzieciom – ofiarom przestępstw w przystosowanym do udzielania takiej pomocy ośrodku,
• psycholog pracujący z dzieckiem terapeutycznie, który włączy przygotowanie do przesłuchania w proces terapii,
• biegły psycholog towarzyszący dziecku podczas przesłuchania,
• wolontariusz – opiekun dziecka – ofiary przestępstwa,
• rodzic lub opiekun.

Zawsze można zwrócić się o wsparcie psychologiczne. W prokuraturze lub dzwoniąc pod nr Niebieskiej Linii 0-801 120 002 można otrzymać informację o działających w pobliżu Twojego miejsca zamieszkania ośrodkach zajmujących się problemem przemocy w rodzinie, gdzie Ty i Twoje dziecko możecie otrzymać stosowne wsparcie i informację. Podobną informację możesz uzyskać również dzwoniąc pod nr Opiekuna dziecka – ofiary przestępstwa w Warszawie (22) 826 80 72. Informacje o innych instytucjach pomocowych znajdziesz także TUTAJ.

Część niezbędnych informacji można przekazać także samemu. Do wyjaśnienia warunków przesłuchania i roli osób, biorących w nim udział pomocna może być książeczka "Będę świadkiem w sądzie" - dla dzieci w wieku 10-15 lat (więcej informacji TUTAJ), jak również słowniczek podstawowych pojęć (dostępny TUTAJ). Zachęcamy również do obejrzenia interaktywnej animacji "Mały świadek w sądzie", która pozwoli dziecku zobaczyć jak może wyglądać rozprawa i kogo może spotkać w sądzie. Prezentację dziecko może również obejrzeć samodzielnie. Animacja dostępna jest TUTAJ. Możesz także zaproponować dziecku zapoznanie się z informacjami, dostępnymi na naszej stronie, a przygotowanymi specjalnie z myślą o Małych Świadkach - TUTAJ. Informacje możecie również przejrzeć wspólnie.

Ważne jest oczywiście też to, aby dostatecznie wcześnie poinformować dziecko o terminie przesłuchania. Strategia zaskoczenia nie sprawdza się tak, jak w przypadku urodzinowej niespodzianki. Nie informując o terminie przesłuchania, utwierdzamy je tylko w przekonaniu, ze świat nie jest przewidywalny i bezpieczny. Sam czas oczekiwania na przesłuchanie natomiast powinien być w miarę możliwości czasem normalizowania życia dziecka. Przestrzeganie normalnego porządku dnia działa na dziecko uspokajająco. Należy unikać w tym czasie jakichś radykalnych zmian w dotychczasowym życiu, wyjazdów, zmian miejsca zamieszkania, szkoły itp. (wyjąwszy sytuację, gdy należy tak zrobić, by ochronić dziecko przed dalszym krzywdzeniem). Rodzic, a za jego pośrednictwem psycholog czy terapeuta, może też zasugerować prokuratorowi organizującemu przesłuchanie, aby procedura, jeżeli nie jest to absolutnie konieczne, nie odbywała się np. w dzień imienin dziecka czy w dzień ważnego dla niego zdarzenia (np. udział w przedstawieniu szkolnym).

Jeżeli przesłuchanie odbywać się będzie poza salą rozpraw, w przyjaznym pokoju przesłuchań, najkorzystniejsze byłoby gdyby już przygotowanie dziecka do przesłuchania mogłoby się odbywać w takim miejscu. W tym celu warto skontaktować się z pracownikami ośrodka prowadzącego pokój i umówić się na wcześniejsze przyjście i zobaczenie miejsca. Dziecko mogłoby oswoić się z pomieszczeniem, gdzie będzie zeznawało i je zaakceptować. Poznanie pracujących tam osób, wyposażenia, miejsca usytuowania toalety wpłynęłoby pozytywnie na poczucie bezpieczeństwa dziecka.

Bardzo ważne jest, aby dziecko dobrze zrozumiało, że podczas przesłuchania musi mówić prawdę. Dziecku niezwykle trudno jest odpowiedzieć „nie wiem”, „nie pamiętam”, bo uważa, że przyznanie się do niewiedzy jest oznaką niepowodzenia i może je za to spotkać kara (w szkole tego typu odpowiedzi sankcjonowane są oceną negatywną). Należy je zachęcać, żeby przyznawało się do niepewności i niewiedzy, zamiast zgadywać „prawidłowe odpowiedzi”.

A oto kilka prostych wskazówek dotyczących opieki i wsparcia dziecka:

• nie prowadź własnego śledztwa, nie wypytuj dziecka wielokrotnie o okoliczności i przyczyny zdarzenia,
• nie ignoruj i nie bagatelizuj tego, co się stało,
• nie dramatyzuj i nie analizuj wszystkich znanych ci podobnych przypadków,
• pozwól dziecku mówić tyle, ile chce; pozwól, by ujawniło różne uczucia (strachu, złości, rozczarowania, a w przypadku dzieci wykorzystywanych seksualnie, także miłości i troski wobec sprawcy zdarzenia),
• zapewnij je, że jesteś po to, by mu pomóc i chronić je, aby teraz było bezpiecznie,
• nie zmieniaj drastycznie dotychczasowego trybu życia, nadmierna ochrona nie służy dziecku; utwierdzi je raczej w przekonaniu, że świat jest niebezpieczny, a ono bezradne.

Możesz też zapewnić dziecko, że:

• postąpi słusznie, opowiadając prokuratorowi i sędziemu o ty, co się zdarzyło,
• nie ponosi winy, za to, co zrobił ktoś inny,
• świadek, który mówi prawdę, nie robi nic złego
• świadkowie wykonują ważne zadanie i pomagają sędziemu podjąć sprawiedliwą decyzję.

Zobacz więcej:

• Gdy Twoje dziecko jest ofiarą przestępstwa
• Gdy Twoje dziecko będzie zeznawać jako świadek
• Podstawowe informacje dla Twojego dziecka
• Karta praw dziecka-ofiary/świadka
• Opiekun dziecka-ofiary przestępstwa
• Słowniczek podstawowych pojęć
• Wzory pism
• Instytucje pomocowe

Opracowania pochodzą ze strony: http://www.dzieckoswiadek.fdn.pl

• Sądy
• Prokuratury