Typowe słowa i pojęcia, którymi posługują się prawnicy

• Kurator procesowy dziecka
  - zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 30.09.2010 r. rodzic nie może reprezentować dziecka w postępowaniu karnym jeśli podejrzanym/oskarżonym jest drugi z rodziców. Prokurator na etapie postępowania przygotowawczego lub sąd na etapie postępowania sądowego zwraca się do Sądu Rodzinnego i Nieletnich o wyznaczenie kuratora procesowego dla dziecka, który będzie reprezentował małoletniego pokrzywdzonego w postępowaniu karnym. Kurator procesowy reprezentuje dziecko tylko w konkretnym postępowaniu karnym, wszystkie inne uprawnienia wykonuje w tym czasie rodzic posiadający władzę rodzicielską.
• Obrońca z urzędu
  - inaczej adwokat, wyznaczany przez sąd dla oskarżonego, który o to wnosi. Podstawą przyznania obrońcy z urzędu jest wykazanie, że oskarżony nie może zapłacić za adwokata bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny.
• Opiekun faktyczny
  - osoba pod której stałą pieczą pokrzywdzony pozostaje do czasu uregulowania jego sytuacji prawnej. Może realizować uprawnienia postępowaniu karnym w imieniu małoletniego pokrzywdzonego.
• Odmowa wszczęcia postępowania
  - to orzeczenie prokuratury, że w danej sprawie w ogóle nie będzie podejmowane postępowanie karne. Podstawą takiego orzeczenia może być np. przedawnienie karalności danego przestępstwa, czy czyn nie jest przestępstwem. Podstawy odmowy wszczęcia postępowania znajdują sie w art. 17 kodeksu postępowania karnego. Na postanowienie takie służy pokrzywdzonemu oraz instytucji składającej zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa zażalenie.
• Oskarżyciel posiłkowy
  - w niektórych sprawach (tzw. sprawy z oskarżenia publicznego, czyli tam gdzie oskarżycielem jest prokurator czy inny organ państwowy) pokrzywdzony może wystąpić takiej roli. Żeby stać się oskarżycielem posiłkowym, należy złożyć do sądu oświadczenie. Trzeba pamiętać, że można je złożyć pisemnie do rozpoczęcia pierwszej rozprawy lub ustnie na pierwszej rozprawie.
• Osoba najbliższa
  - zgodnie z Kodeksem karnym jest nią małżonek, wstępny, zstępny, rodzeństwo, powinowaty w tej samej linii lub stopniu, osoba pozostająca w stosunku przysposobienia oraz jej małżonek, a także osoba pozostająca we wspólnym pożyciu. Oznacza to, że osobami najbliższymi są dla siebie mąż i żona, rodzice i dzieci (także adoptowane), dziadkowie i wnuki, konkubenci wobec siebie. Są nimi także osoby związane powinowactwem, czyli np. mąż i członkowie rodziny żony.
• Pełnomocnik
  - adwokat lub radca prawny reprezentujący w postępowaniu karnym oskarżyciela posiłkowego. Może być ustanowiony z wyboru lub z urzędu na wniosek oskarżyciela posiłkowego.
• Pokrzywdzony
  - zgodnie z Kodeksem postępowania karnego jest to osoba, której dobro prawne zostało bezpośrednio naruszone lub zagrożone przez przestępstwo. Oznacza to, że pokrzywdzonym jest ten, kto jest ofiarą przestępstwa (np. został pobity, oszukany czy okradziony).
• Postępowanie przygotowawcze
  - postępowanie, które toczy się od wszczęcia (po uzyskaniu informacji o popełnieniu przestępstwa) do zamknięcia (gdy można już sporządzić akt oskarżenia). Postępowanie przygotowawcze prowadzi Policja, prokurator lub inne uprawnione organy państwa. w postępowaniu tym stronami są: pokrzywdzony i podejrzany o popełnienie przestępstwa.
• Postępowanie sądowe
  - postępowanie od wniesienia aktu oskarżenia do wyrokowania w sprawie. Toczy się przed sądem, a jego stronami są: oskarżyciel publiczny (najczęściej jest nim prokurator) lub prywatny, oskarżyciel posiłkowy i oskarżony.
• Przedstawiciel społeczny
  - jest to reprezentant organizacji społecznej, który został dopuszczony przez sąd do udziału w postępowaniu. Przedstawiciel taki może uczestniczyć w rozprawie, wypowiadać się i składać oświadczenia na piśmie.
• Przedstawiciel ustawowy małoletniego
  - przedstawicielami ustawowymi małoletniego pozostającego pod władzą rodzicielska są rodzice, lub opiekun prawny w przypadku pozostawania małoletniego w opiece zastępczej.
• Przestępstwa przeciwko rodzinie i opiece
  - zgrupowane zostały w rozdziale XXVI kodeksu karnego. Są to m.in. bigamia, znęcanie się (np. nad członkami rodziny), niealimentacja czy porzucenie dziecka lub osoby nieporadnej, uprowadzenie (porwanie) dziecka.
• Przestępstwa przeciwko wolności seksualnej i obyczajności
  - to grupa przestępstw zamieszczonych w rozdziale XXV Kodeksu karnego. Znajdują się wśród nich: przestępstwo zgwałcenia, pedofilia, kazirodztwo, pornografia i inne.
• Przestępstwa ścigane na wniosek (wnioskowe)
  - przestępstwa, w których postępowanie prowadzi organ postępowania (policja/prokurator), ale dopiero po złożeniu wniosku przez pokrzywdzonego. Bez tego wniosku postępowanie nie może być nawet wszczęte. Do tych przestępstw zaliczamy np. uszkodzenie cudzej rzeczy czy kradzież na szkodę osoby najbliższej (czyli gdy np. syn okrada matkę).
• Przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego (prywatnoskargowe)
  - przestępstwa w których to pokrzywdzony jest oskarżycielem (sporządza prywatny akt oskarżenia i popiera go przed sądem).Do przestępstw tych zaliczamy m.in. znieważenie, naruszenie nietykalności cielesnej.
• Przestępstwa ścigane z oskarżenia publicznego (publicznoskargowe)
  - przestępstwa, w których postępowanie wszczynane jest przez Policję/prokuratora po otrzymaniu informacji o popełnieniu przestępstwa. Organy te mają taki obowiązek. O tym, czy dane przestępstwo jest publicznoskargowe, decyduje kodeks karny. Jest to, np. zabójstwo, znęcanie się, pedofilia.
• Świadek
  - osoba, która ma informacje na temat przestępstwa. Każda osoba wezwana w charakterze świadka ma obowiązek stawić się i złożyć zeznania.
• Umorzenie postępowania przygotowawczego
  - jest to orzeczenie podejmowane przez organ prowadzący postępowanie, jeżeli nie ma podstaw do dalszego prowadzenia postępowania (np. zachowanie danej osoby nie stanowi przestępstwa, nie ma wystarczających dowodów, że przestępstwo zostało popełnione). Wszystkie podstawy umorzenia postępowania wymienione są w art. 17 kodeksu postępowania karnego. Pokrzywdzonemu (jako stronie postępowania) przysługuje prawo złożenia zażalenia na postanowienie o umorzeniu postępowania przygotowawczego
• Wniosek dowodowy
  - pismo procesowe w którym strona wnosi do organu prowadzącego postępowanie o przeprowadzenie dowodu w sprawie. Strona może wnosić o przeprowadzenie dowodu w postaci zeznań świadka: dowodu z dokumentu, zażądania przez sąd dokumentu z instytucji, która go posiada, dowodu z opinii biegłego. Ma on służyć udowodnieniu jakieś okoliczności w sprawie np. potwierdzić fakt przemocy domowej.
• Zażalenie na postanowienie
  - zażalenie jest formą zaskarżenia różnych decyzji, które podjął np. prowadzący postępowanie. Zażalenie wnosi się w ciągu 7 dni od ogłoszenia/doręczenia danego orzeczenia. Uwaga! Zażalenie przysługuje tylko na niektóre orzeczenia i czynności organów postępowania!

Zobacz więcej:

• Gdy Twoje dziecko jest ofiarą przestępstwa
• Gdy Twoje dziecko będzie zeznawać jako świadek
• Podstawowe informacje dla Twojego dziecka
• Przygotowanie dziecka do uczestnictwa w przesłuchaniu
• Karta praw dziecka-ofiary/świadka
• Opiekun dziecka-ofiary przestępstwa
• Wzory pism
• Instytucje pomocowe

Opracowania pochodzą ze strony: http://www.dzieckoswiadek.fdn.pl

• Sądy
• Prokuratury