[kliknij aby powiększyć]

Źródło: na wokandzie
fot.Krzysztof Wojciewski

Dozór elektroniczny to propozycja dla osób z niskimi wyrokami, mająca zreformować politykę karną i uzdrowić więziennictwo. Niemożliwe jest zawrócenie z tej drogi.


Nic jednak nie stoi na przeszkodzie, aby usuwać stojące na niej przeszkody.

Takim działaniem naprawczym jest zaproponowana 2 listopada 2009 r. przez Ministerstwo Sprawiedliwość ustawa o zmianie ustawy o wykonywaniu kary pozbawienia wolności poza zakładem karnym w systemie dozoru elektronicznego (Dz. U. z 2010 r. Nr 101, poz. 647).
21 maja br. po poprawkach Senatu, ustawę zmieniającą przyjął Sejm.
U podstaw nowelizacyjnych propozycji MS legło przekonanie o konieczności uproszczenia procedur w ramach stosowania elektronicznego dozoru, jak również konieczność poszerzenia kręgu skazanych, którzy mogą być objęci systemem. Zgodnie ze znowelizowanym art. 6, możliwość zastosowania dozoru obejmie skazanych na karę do roku pozbawienia wolności (z wyjątkiem skazanych za przestępstwa popełnione w warunkach recydywy, określonej w art. 64 par. 2 k.k.). W porównaniu ze stanem obecnym, liczba osób podlegających wykonaniu kary w ramach SDE zwiększy się kilkakrotnie.

Poszerzający się system

Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o wykonywaniu kary pozbawienia wolności poza zakładem karnym w systemie dozoru elektronicznego weszła w życie 1 września 2009 r. Inicjatywę legislacyjną wymusiła niedostateczna liczba miejsc w zakładach karnych oraz przepełnienie cel. Według danych Centralnego Zarządu Służby Więziennej, na dzień 31 października 2009 r. w zakładach karnych przebywało 74 911 osób, z czego 17 001 osadzonych nie miało zapewnionej normy 3 m kw. Na wykonanie kary oczekiwało na wolności 36 287 skazanych, zaś 32 536 przestępcom upłynął termin stawiennictwa. Wprowadzenie elektronicznego dozoru miało też, prócz realizacji zasady nieuchronności kary, przeciwdziałać degeneracji sprawców drobnych przestępstw wynikającej z odizolowania ich od społeczeństwa.

Krąg osób mogący skorzystać z dozoru elektronicznego (art. 6 ust. 1-3 przedmiotowej ustawy) wydawał się wystarczająco szeroki dla szybkiego wypełnienia systemu (zakładane 7,5 tys. skazanych odbywających karę w ramach SDE w 2014 r.).
Znaleźli się w nim skazani na karę nie przekraczającą 6 miesięcy pozbawienia wolności oraz skazani na karę pozbawienia wolności nie przekraczającą roku, jeżeli czas pozostający do odbycia tej kary nie przekraczał 6 miesięcy. Wedle szacunków CZSW, liczba osadzonych spełniających ustawowe kryteria wynosiła 8,5 tys. osób.

W pierwszych miesiącach funkcjonowania SDE zarysował się jednak rozdźwięk między teorią a rzeczywistością. Do odbywania kary w ramach systemu zgłosiło się znacząco mniej skazanych, niż zakła-dały to szacunki. Co więcej, wiele wymogów formalnych nałożonych przez ustawę okazało się wręcz niemożliwych do spełnienia.

Przyjęta nowelizacja daje możliwość ubiegania się o wykonywanie kary w SDE przez skazanych do jednego roku pozbawienia wolności – i to zarówno tych odbywających karę w zakładach, jak i oczekujących na jej wykonanie na wolności. Według sprawozdania CZSW (dane z 31 grudnia 2009 r.) rzesza osób, które nie zgłosiły się do odbycia takiego wyroku liczy ok. 31 tys. skazanych, zaś szacunkowa liczba osadzonych spełniających kryteria dozoru elektronicznego wyniesie, po wejściu w życie nowelizacji, ok. 11,4 tys. osób.

Kilka oczekiwanych poprawek

Przyjęta przez parlament nowelizacja ustawy o SDE wprowadziła również szereg innych zmian.

Dotychczas z tytułu odbywania kary w ramach dozoru elektronicznego skazani ponosili opłaty. Zgodnie z przyjętymi zmianami, mówiący o kosztach art. 9 został uchylony. Logiczną konsekwencją przyjęcia takiego rozwiązania było również zniesienie wymogu konieczności pytania o zgodę skazanego przy wnioskowaniu o dozór przez obrońcę, prokuratora, kuratora czy dyrektora zakładu karnego (dotychczasowy art. 6 ust. 1 i art. 39 ust. 2 ustawy).

Dyskusyjny w pierwszych tygodniach funkcjonowania ustawy okazał się art. 38 głoszący, iż orzekanie w sprawach SDE należy do sądu penitencjarnego, w którego okręgu kara jest lub ma być wykonywana. Tymczasem znaczne odległości między miejscem pobytu skazanego a sądem penitencjarnym w okręgu wykonania kary przedłużały procedury. Niedogodności wynikały też z konieczności wyjazdów sędziów na posiedzenia do jednostek penitencjarnych leżących poza okręgiem. Zgodnie z nowelizacją, o zezwoleniu na wykonywanie kary w SDE orzekał będzie sąd penitencjarny, w którego okręgu prze bywa skazany.