Wtorek 17 października 2017 Wydanie nr 3522

Dopalacze.Grzywna czy kara pieniężna?

15.02.2011 / ebos/na wokandzie Dopalacze.Grzywna czy kara pieniężna?  

Opadły już emocje związane z polityczną kampanią przeciwko dopalaczom. Rezultatem tej kampanii było uchwalenie, w zaiste błyskawicznym tempie, ustawy mającej stanowić oręż państwa w walce z tym niewątpliwie groźnym zjawiskiem społecznym. Są tacy, którzy wierzą, że ustawa z 8 października 2010 r. o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii oraz ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. Nr 213, poz. 1396) pozwoli na znaczne ograniczenie dostępu do dopalaczy.

Moja wiara w sukces osiągnięty jedynie za pomocą regulacji prawnej jest bardzo ograniczona. Mam obawy, aby osoby odpowiedzialne w Polsce za zdrowie obywateli, bezpieczeństwo wewnętrzne czy edukację, nie poczuły się zwolnione z obowiązku pracy organicznej. Prawo, nawet najlepsze, ma jedynie ograniczoną siłę oddziaływania.

Nie chcę oceniać celowości rozwiązań administracyjno-prawnych przyjętych w ustawie. Uważam się natomiast za przygotowanego merytorycznie do oceny instrumentów, którymi posłużył się ustawodawca dla zabezpieczenia skuteczności przyjętych w ustawie rozwiązań organizacyjnych.

Chcę się ustosunkować do przepisów wprowadzających środki natury represyjnej.

Ustawa przewiduje w art. 1 pkt 9 dodanie do ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii rozdziału 6a zatytułowanego „Kara pieniężna”. Przepis rozpoczynający ten rozdział (art. 52a ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii) ma następujące brzmienie: „Kto wytwarza lub wprowadza do obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej środek zastępczy, podlega karze pieniężnej w wysokości od 20 000 zł do 1 000 000 zł”.

Z uwagi na wysokość ustawowego zagrożenia „karą pieniężną” można sądzić, że ustawodawca wprowadził nowy typ czynu zabronionego pod groźbą kary stanowiący występek. Można byłoby mieć jedynie pretensję, że niepotrzebnie – zamiast używać przyjętego w Kodeksie karnym określenia dla kary pieniężnej „grzywna” – posłużono się określeniem represji jako „kary pieniężnej”. Zarzut ten byłby uzasadniony, gdyby nie kolejny ustęp tego artykułu wyjaśniający, że „Karę pieniężną, o której mowa w ust. 1, wymierza, w drodze decyzji,właściwy państwowy inspektor sanitarny.
Decyzji nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności”.

Z powyższych zapisów wynika, że ustawodawca wprowadził nowy typ czynu karalnego i przewidział za jego popełnienie stosunkowo wysokie zagrożenie karą majątkową. Jednocześnie wyłączył ustalanie odpowiedzialności karnej za ten czyn na drodze przewidzianej w procedurze karnej, poddając ustalenie odpowiedzialności i wymierzenie kary władzy administracyjnej. Postępowanie ma się toczyć według przepisów działu III ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.).

Można powiedzieć, że to nie pierwszy raz, kiedy ustawodawca wprowadza odpowiedzialność karno-administracyjną przewidując stosowanie represji w trybie administracyjnym, bez kontroli merytorycznej sądu. Otóż dlatego, że mamy do czynienia z powtarzającym się zjawiskiem, warto wreszcie przeciwko tego rodzaju obchodzeniu gwarancji konstytucyjnych zaprotestować.

Wydaje się, że Trybunał Konstytucyjny dotychczas nadaremnie zwracał uwagę, że w wypadku stosowania represji o charakterze karnym muszą być przewidziane gwarancje obywatelskie proporcjonalne do intensywności wkraczania w sferę chronionych konstytucyjnie wolności i praw osoby poddanej represji (zob. orzeczenie z 1 marca 1994 r., U 7/93, OTK 1994/1/5 oraz wyrok z 8 lipca 2003 r., P 10/02, OTKA 2003/6/62).

Chcę również zwrócić uwagę na problematyczną zgodność przyjętego w omawianej ustawie rozwiązania z art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej
stanowiącym, że „Każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd”. Ustawodawca wyłączył to prawo w stosunku do sprawcy czynu opisanego w art. 52a ust. 1.

Ewentualna kontrola postępowania przez sąd administracyjny jest tylko kontrolą legalności postępowania, nie jest natomiast kontrolą przez sąd właściwy w sprawach karnych oraz nie jest konieczną w sprawach karnych kontrolą merytoryczną.

Sprzeczny z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP jest również, mający mieć zastosowanie w postępowaniu o wymierzenie kary pieniężnej, art. 129 Ordynacji podatkowej, ograniczający jawność postępowania jedynie do stron.
Wypada zwrócić uwagę, że w omawianej ustawie przewidziano jeszcze jeden przepis natury represyjnej.
Artykuł 1 pkt 10 ustawy nowelizującej przewidział nadanie art. 68 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii treść następującą: „Kto prowadzi reklamę lub promocję wbrew zakazom określonym w art. 20 ust. 1 lub 3, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku”.

Przepis ten, mimo że określa niewątpliwie występek o niższym stopniu społecznej szkodliwości, niż czyn opisany w art. 52a ust. 1, nie pozbawia jednak jego adresatów wszystkich gwarancji przewidywanych w prawie materialnym i procesowym. Przy określaniu represji majątkowej ustawodawca, zastępując pojęcie „grzywna” pojęciem „kara pieniężna”, nie może czuć się zwolniony z wprowadzenia odpowiednich gwarancji obywatelskich.

Gwarancji zarówno materialno-prawnych (określenie w ustawie czynu zabronionego, do którego odnosi się stosowanie represji i określenie ustawowe samej represji), jak i procesowych, które Konstytucja RP wiąże z represyjnym wkraczaniem w sferę wolności i praw człowieka i obywatela.

Andrzej Zoll
Autor jest profesorem nauk prawnych, kierownikiem
Katedry Prawa Karnego UJ i przewodniczącym
Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Karnego. W latach
1989-1997 był sędzią Trybunału Konstytucyjnego,
w tym w latach 1993-1997 jego prezesem.

Inne artykuły

Czy krycie suki psem, którego właściciel zapomniał zapłacić składki na ZKwP, jest wykroczeniem?

09.10.2017

Czy umowa na krycie suki psem, którego pani nie zapłaciła składek na ZKwP (Związek Kynologiczny w Polsce) jest ważna — no i czy taka sytuacja nie narusza ustawowego zakazu rozmnażania psów nierasowych? (wyrok Sądu Rejonowego w Wieluniu z 15 marca...

Gwizdanie zgodnie z duchem sportu

02.10.2017

Istotą bezstronnego rozstrzygania sporu jest równe traktowanie jego stron. Tę równość w założeniu ma zapewniać ścisłe uregulowanie procedury postępowania, czyli przepisów określających jak prowadzić należy postępowanie przed sądem. Dzięki...

"Małe" Księgi Wieczyste

10.10.2017

Pracy urzędników wieczy­stoksięgowych nie można porównywać z pracą pracowni­ków wydziałów procesowych. Zgodnie z przepisami pracownicy tylko Wydziału Ksiąg Wieczystych mogą sporządzać projekty wpisów w księgach wie­czystych, czyli zajmują się...

Jak pracować z więźniem - ojcem, żeby stał się tatą?

19.09.2017

Można zaryzykować twierdzenie, że z ponad 71 tys. mężczyzn przebywających w jednostkach penitencjarnych większość stanowią ojcowie. Czy są na tyle specyficzną grupą, że należy z nimi pracować w sposób szczególny? Zapytaliśmy o to mł. chor...

Bądź na bieżąco

Subskrybuj nasz newsletter, a będziesz na bieżąco z nowymi ogłoszeniami i komunikatami;
o spadkach, zasiedzeniach nieruchomości, depozytach sądowych, terminach rozpraw, wyrokach.

Podaj swój e-mail i otrzymuj najnowsze ogłoszenia bezpośrednio na swoją skrzynkę pocztową.

Przesyłając swój adres e-mail, zgadzam się na przetwarzanie przez Fundację ProPublika - KRS 0000595424 - podanych przeze mnie danych osobowych (e-mail) w celu otrzymywania zamówionego Newslettera.
Przyjmuję do wiadomości, że podanie danych jest dobrowolne oraz że przysługuje mi prawo dostępu do ich treści oraz ich poprawiania.