Piątek 24 listopada 2017 Wydanie nr 3560

Doręczenie po zniesieniu obowiązku meldunkowego

22.07.2013 / ebos/iustitia Doręczenie po zniesieniu obowiązku meldunkowego  

Z uwagi na planowane od 1 stycznia 2015 r. zniesienie obowiązku meldunkowego Ministerstwo Sprawiedliwości zaprosiło Stowarzyszenie Sędziów Iustitia, do prac prowadzonych w związku z wejściem w życie nowej ustawy o ewidencji ludności.

Zespół ds. Prawa Cywilnego przygotował wstępne stanowisko SSP Iustitia w sprawie rozwiązań prawnych dotyczących doręczeń po zniesieniu obowiązku meldunkowego. Przedstawiamy je w całości poniżej.


W dniu 1 stycznia 2015 r. wejdzie w życie ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. Nr 217, poz. 1427, z późn. zm.) .), dalej „u.e.l.”. Zgodnie z art. 74 ust. 1 i art. 75 tej ustawy, od dnia 1 stycznia 2016 r. zostanie zniesiony obowiązek meldunkowy i ulegną likwidacji rejestry mieszkańców oraz rejestry zamieszkania cudzoziemców. Według art. 76 u.e.l. od dnia 1 stycznia 2016 r. nie będą gromadzone, między innymi, dane dotyczące adresu zameldowania na pobyt stały i czasowy. Nie będzie zatem możliwe uzyskanie informacji o adresie zameldowania i zamieszkania z rejestrów mieszkańców oraz rejestrów zamieszkania cudzoziemców. Z rejestru PESEL również nie będzie można uzyskać tych informacji.

W dniu 1 stycznia 2015 r. wejdzie też w życie ustawa z dnia 6 sierpnia 2010 r. o dowodach osobistych (Dz. U. Nr 167, poz. 1131, z późn. zm.). Zgodnie z art. 92 tej ustawy traci moc ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, natomiast jej art. 91 likwiduje ogólnokrajową ewidencję wydanych i unieważnionych dowodów osobistych oraz gminne ewidencje wydanych i unieważnionych dowodów osobistych. Ustawa z dnia 6 sierpnia 2010 r. o dowodach osobistych wprowadzi nowy centralny rejestr w postaci Rejestru Dowodów Osobistych, w którym również nie będą gromadzone dane o adresie miejsca pobytu stałego lub czasowego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Wskazane regulacje spowodują poważne utrudnienia w ustaleniu adresu osób fizycznych potrzebnego np. do zainicjowania postępowania sądowego. Również sąd nie będzie mógł ustalić tego adresu w trakcie postępowania. Trudno ocenić, czy ustawodawca, w chwili uchwalania powyższych ustaw, zdawał sobie sprawę z powyższych komplikacji. W uzasadnieniach projektów powyższych ustaw powoływano się bowiem na dążenie do zlikwidowania niektórych obowiązków nałożonych na obywateli, nie przywiązując wagi do problemów, które powstaną w zakresie działalności organów wymiaru sprawiedliwości i innych organów publicznych. Fakt późniejszego przedłużenia okresów vacationis legis świadczy jednak o tym, że problemy te są już ustawodawcy znane.

Poszukując optymalnych rozwiązań w zmierzających do wyeliminowania utrudnień w zakresie ustalenia adresu osoby fizycznej, należałoby dążyć do wprowadzenia rozwiązania kompleksowego, które mogłoby być wykorzystane we wszystkich postępowaniach prawnych (sądowych, administracyjnych i sądowo-administracyjnych).

Możliwym rozwiązaniem byłaby modyfikacja rejestru PESEL lub utworzenie nowego rejestru obejmującego dane adresowe obywateli, które byłyby wykorzystywane na potrzeby wymienionych postępowań. Nie chodziłoby przy tym o adresy zameldowania lub stałego zamieszkania, ale adresy do doręczeń sądowych i „urzędowych”. W tym celu należałoby wykorzystać dotychczasowe zasoby informacji adresowych zawartych w likwidowanych rejestrach oraz zapewnić osobom fizycznym tzw. „okres karencji”, w którym powinny one dokonać aktualizacji tych adresów. Niedopełnienie tego ciężaru (powinności) w tym okresie, rodziłoby domniemanie, że adres ujawniony w tym rejestrze jest aktualny. Domniemanie to obowiązywałoby również po zakończeniu „okresu karencji”, co oznaczałoby, że w razie niezgłoszenia zmiany adresu do doręczeń, adres ujawniony w rejestrze byłby uważany za aktualny.

Zgłoszenie zmiany adresu powinno być dokonywane w sposób możliwie prosty i mało czasochłonny, ale gwarantujący bezpieczeństwo przed dokonaniem takiego zgłoszenia przez osoby nieuprawnione. Nie budzi wątpliwości, że powinna istnieć możliwość dokonania takiego zgłoszenia również drogą elektroniczną.

Powyższy rejestr powinien mieć charakter publiczny (organ, który byłby odpowiedzialny za jego prowadzenie gwarantowałby prawidłowość ujawnionych adresów) oraz powszechny. Tworzenie rejestru fakultatywnego (obywatele, którzy chcą zgłaszają swój adres do rejestru) spowodowałoby, że byłby to rejestr niepełny i mało przydatny. Takie „częściowe” rejestry zresztą już funkcjonują (np. CEIDG), ale zawierają one informacje adresowe dotyczące ograniczonego kręgu osób.

Wprawdzie takie rozwiązanie spowoduje dodatkowe obciążenie dla obywateli, ale trudno wyobrazić sobie realizację zadań państwa (i to nie tylko w zakresie zapewnienia prawa do sądu) bez funkcjonowania takich rozwiązań.

W postępowaniu cywilnym od wielu lat funkcjonuje zbliżone rozwiązanie w odniesieniu do podmiotów wpisanych do Krajowego Rejestru Sądowego (por. art. 133 § 2a k.p.c.). Wprowadzenie proponowanego modelu gromadzenia informacji adresowych wymagałoby zatem odpowiedniej nowelizacji przepisów k.p.c. zmierzającej do rozszerzenia zakresu stosowania przepisu art. 133 § 2a k.p.c. Jednocześnie należałoby utrzymać zasadę, że jeżeli sądowi jest znany inny adres, niż adres umieszczony w rejestrze (np. gdy strona sama go wskazała sądowi), to doręczenia dokonuje się na ten adres.

Nie jest wykluczone wprowadzenie określonych wyłączeń w innych procedurach. Dotyczy to zwłaszcza doręczania niektórych pism w postępowaniu karnym (np. w razie doręczenia odpisu aktu oskarżenia).

Analizowane zagadnienie stwarza także poważne obawy co do skuteczności wykonywania nowo nałożonego na sądy obowiązku ustalania z urzędu PESEL pozwanego. Adres zameldowania, nawet gdy nie pokrywa się z adresem zamieszkania - jest bowiem jednym z wyznaczników weryfikacji prawidłowości oznaczenia strony i skuteczności podejmowanych wobec niej czynności. Zarazem trudność, jaką te rozwiązania wprowadzają dla powoda, może poważnie zaważyć na możności realizacji jego prawa do sądu.

Uważamy, że nadchodząca regulacja będzie stanowić problem także w innych postępowaniach, nawet jeśli będzie to występować w znacznie mniejszym zakresie niż w procedurze cywilnej.

Ze swego doświadczenia chcemy podkreślić, że ze względu na zauważalną wciąż zbyt małą świadomość prawną społeczeństwa oraz nieobowiązkowość i niedokładność w dopełnianiu formalności – ewentualne wprowadzanie nowych zasad gromadzenia adresów powinna poprzedzić odpowiednio długa akcja społeczna, utrwalająca nową sytuację prawną.

Mamy świadomość, iż niezadowolenie obywateli z trudności, które sygnalizujemy, jak i ich występowanie, będzie prowadziło do negatywnej oceny pracy wymiaru sprawiedliwości, jak i faktycznego jej pogorszenia.

Dlatego uważamy, że wobec realiów zasadne jest wnioskowanie o przesunięcie wejścia w życie omawianych zmian o charakterze rewolucyjnym dla porządku prawnego, by dobrze je przygotować, jeśli nie ma już możliwości rezygnacji z nich.

Inne artykuły

W sprawie tymczasowego aresztowania osób w podeszłym wieku

06.11.2017

Zgodnie ze stanowiskiem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, ani choroba, ani wiek nie stwarzają immunitetu wobec tymczasowego aresztowania. Jeżeli jednak władze decydują się na pozbawienie wolności, muszą sprostać obowiązkowi zapewnienia...

Prawo do grobu nie oznacza prawa do żądania ekshumacji pochowanych osób

31.10.2017

Niezależnie od tego czy prawo do grobu jest czy nie jest dobrem osobistym, spory żyjących dotyczące zmarłych trafiają i trafiać będą do sądów. Dziś zatem kilka akapitów o tym jaki skutek może mieć ustalenie prawa do grobu — czy może oznaczać...

Dać nadzieję na wolność

17.11.2017

Rozsiani po jednostkach penitencjarnych w Polsce, skazani na długie wyroki i dożywocie, sprawcy czynów, o których zwykle głośno w mediach – wielokrotni zabójcy. Nie są ujęci w statystykach, nie wiadomo, ilu ich dokładnie jest. Wiadomo natomiast...

Po śladach do przestępcy

20.11.2017

Na podstawie śladów butów jak po nitce do kłębka można dojść do sprawcy zdarzenia. Bo każde obuwie w trakcie użytkowania nabiera charakterystycznych cech. – Są to cechy indywidualne i niepowtarzalne. Na ich podstawie jesteśmy w stanie stwierdzić...

Czy zadatek może stać się zaliczką?

13.11.2017

Czy zadatek z umowy przedwstępnej może stać się zwrotną zaliczką? Kiedy można żądać zwrotu zadatku w podwójnej wysokości (lub zachowania otrzymanego zadatku)? Jaki jest okres przedawnienia roszczeń z umowy przedwstępnej? (wyrok Sądu Apelacyjnego...

Bądź na bieżąco

Subskrybuj nasz newsletter, a będziesz na bieżąco z nowymi ogłoszeniami i komunikatami;
o spadkach, zasiedzeniach nieruchomości, depozytach sądowych, terminach rozpraw, wyrokach.

Podaj swój e-mail i otrzymuj najnowsze ogłoszenia bezpośrednio na swoją skrzynkę pocztową.

Przesyłając swój adres e-mail, zgadzam się na przetwarzanie przez Fundację ProPublika - KRS 0000595424 - podanych przeze mnie danych osobowych (e-mail) w celu otrzymywania zamówionego Newslettera.
Przyjmuję do wiadomości, że podanie danych jest dobrowolne oraz że przysługuje mi prawo dostępu do ich treści oraz ich poprawiania.