Środa 20 września 2017 Wydanie nr 3495

Przepraszam, czy tu biją?

23.10.2013 / ebos/kgp Przepraszam, czy tu biją?  

Polska Policja, być może na skutek doświadczeń z poprzedniego ustroju politycznego, jest jedną z najbardziej monitorowanych instytucji publicznych. To dobrze. Liczne ograniczenia praw człowieka w tamtych czasach powinny być nie tylko przestrogą, ale i wyznacznikiem publicznej kontroli tworzenia prawa oraz jego stosowania.


Kto pilnuje Policji

Postępowanie karne w sytuacji podejrzenia popełnienia przestępstwa przez policjanta prowadzi niezależna prokuratura, często odmawiająca przekazania szczegółów Policji. Równolegle prowadzone jest postępowanie dyscyplinarne, często w oparciu o zasady etyki zawodowej policjanta, które w przyszłym roku będą miały już 10 lat. Nad prawidłowością działań Policji czuwają komórki kontrolne: analizują niemal wszystkie przypadki nieprawidłowości w Policji, w tym skargi obywateli na funkcjonariuszy, a Biuro Spraw Wewnętrznych bada przestępstwa oraz zapobiega patologiom zawodowym.

Kilka lat temu w KGP, jednostkach terenowych i szkołach policyjnych powołano pełnomocników ds. ochrony praw człowieka. Utworzono tzw. SWI, czyli System Wczesnej Interwencji, aby podnosić standardy i kształtować odpowiedzialność zawodową. Nad Policją ma też nadzór MSW, gdzie niedawno powołano pełnomocnika ds. równego traktowania w służbach mundurowych. Ponadto rzecznik praw obywatelskich, który przekazuje swoje wystąpienia do MSW i Policji, w ramach Krajowego Mechanizmu Prewencji wizytuje policyjne miejsca detencji (piszemy o tym na s. 34–35 – red.). RPO monitoruje niewłaściwe działania Policji również na podstawie otrzymywanych od niej informacji. Mamy też bardzo wrażliwe na prawa człowieka media oraz liczne organizacje pozarządowe, np. Helsińską Fundację Praw Człowieka i Amnesty International – w ostatnim czasie ani razu nie podnosiła ona kwestii nieludzkiego traktowania przez Policję. Trzeba też wspomnieć o nadzorze parlamentarnym (komisje sejmowe, interpelacje poselskie). Liczne instytucje międzynarodowe na podstawie ratyfikowanych przez Polskę konwencji (od antyrasistowskich i związanych z zapobieganiem torturom, aż po zapobiegające dyskryminacji kobiet) oczekują od niej okresowych raportów.

Co w policyjnych statystykach

Każdego roku Biuro Kontroli KGP, BSW i Wydział Spraw Osobowych KGP publikują raporty o skargach na policjantów, stanie przestępczości w środowisku oraz o dyscyplinie służbowej. Zdarzają się sprawy, których opis jest drastyczny, ale ich sprawcy są ostatecznie skazywani. Z raportów tych nie wyłania się potrzeba podejmowania wyjątkowo intensywnych działań naprawczych, potrzebne jest jednak stanowcze reagowanie w sytuacjach jednostkowych.

Wstydliwą dla Policji kwestią pozostaje np. sprawa z Lidzbarka Warmińskiego z marca 2012 r., gdzie według ustaleń prokuratury doszło do pobicia przez policjantów dwóch zatrzymanych oraz nie udzielono im pomocy. Nie ustalono, którzy funkcjonariusze dopuścili się tych czynów, dlatego sprawę umorzono.

Ciemna liczba przypadków brutalności Policji może być ograniczana przez samych obywateli, którzy nie odpuszczą nawet drobnego przekroczenia uprawnień.

System czy człowiek

Zdarzające się w mediach wypowiedzi, że policja jest bezkarna, a zarzuty prokuratorskie są rzadkością, wywoływać mogą wrażenie, że przemoc i brutalność Policji to norma, w dodatku taka, której oczekują pokrzywdzeni przez przestępców. Nie ma takich zabezpieczeń, których nie da się ominąć: co jeden człowiek stworzył, drugi może obejść. Istniejący w Policji system antyprzemocowy po prostu trzeba umacniać. Brutalności zawsze winien jest sprawca, a nie system, który czegoś nie wychwycił.

W 2011 r. zmieniono i wzmocniono zasady doboru do Policji: położono większy nacisk na postawy prospołeczne. Powstał komentowany ostatnio w mediach poradnik Służyć i chronić, który posługuje się przerysowanymi wręcz przykładami brutalności policjantów, by lepiej obrazować te sytuacje na potrzeby dydaktyczne. Dla kadry kierowniczej wprowadzono też szkolenie Prawa człowieka w zarządzaniu Policją. Działania te mają uszczelnić system kontroli opisany na wstępie: mamy nie tylko karać, ale edukować, kształtować postawy, zapobiegać depersonalizacji.

Tworzenie obrazu brutalnej policji jako całości i reagowanie ponad potrzeby może wywołać efekt bierności, czyli unikania konfrontacji z obawy przed oskarżeniem o brutalność. Posądzenie o brak reakcji mniej zaszkodzi policjantowi niż nadużycie siły lub posądzenie o to.

Sam na sam z policjantem

Przypadki przemocy stosowanej przez policjantów zdarzają się nie tylko w Polsce. Policjant w każdej cywilizowanej kulturze za popełnienie poważnego błędu zawodowego traci pracę. Dlatego złą, choć naturalną, rzeczą jest, że policjanci, żyjąc w swoistej subkulturze, często wypaleni zawodowo, po takim błędzie brną w kłamstwa i zmowę milczenia. W zachodniej literaturze nazwano to zjawisko syndromem niebieskiej ściany milczenia (ang. the blue wall of silence). Paradoksem jest to, że winny policjant dalej służy, choć gdyby istniała instytucja tzw. pierwszego (jedynego) błędu i możliwość przeproszenia ofiary bez poważnych konsekwencji służbowych, mogłoby to uzdrowić sytuację. Po takie rozwiązanie sięgnęło np. FBI.

Inne artykuły

Nowy rok szkolny w więziennych szkołach

05.09.2017

Tak jak w innych szkołach w Polsce, w Centrach Kształcenia Ustawicznego, funkcjonujących przy aresztach śledczych i zakładach karnych, rozpoczął się rok szkolny. Oficjalna inauguracja miała miejsce w Zakładzie Karnym we Włocławku. Nowy rok...

Czy choroba pełnomocnika uzasadnia przywrócenie terminu procesowego - jeśli pojawiła się w ostatnich dniach na dokonanie czynności?

31.08.2017

Pytanie jest proste i logiczne, odpowiedź… niekoniecznie: czy choroba pełnomocnika uzasadnia przywrócenie terminu procesowego — nawet jeśli wszyscy czekali do ostatniego momentu (na wniesienie skargi kasacyjnej) — bo skoro na coś mamy dwa...

Jak pracować z więźniem - ojcem, żeby stał się tatą?

19.09.2017

Można zaryzykować twierdzenie, że z ponad 71 tys. mężczyzn przebywających w jednostkach penitencjarnych większość stanowią ojcowie. Czy są na tyle specyficzną grupą, że należy z nimi pracować w sposób szczególny? Zapytaliśmy o to mł. chor...

Ustna umowa pożyczki

13.09.2017

Czy ustna umowa pożyczki jest ważna — a zwłaszcza czy pożyczkobiorca może być zobowiązany do zwrotu pieniędzy pożyczonych „na gębę”? Czy dowodem może być zapisana w kalendarzu pożyczkodawcy notatka — podpisana przez pożyczającego? (wyrok Sądu...

Trzy kroki do bycia zrozumiałym sędzią - Konferencja

28.08.2017

Fundacja Court Watch Polska zaprasza wszystkich sędziów do udziału w konferencji pt. „Zaufanie budowane przez komunikację. Trzy kroki do bycia zrozumiałym sędzią”, która odbędzie się pod patronatem Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego - SSN prof...

Bądź na bieżąco

Subskrybuj nasz newsletter, a będziesz na bieżąco z nowymi ogłoszeniami i komunikatami;
o spadkach, zasiedzeniach nieruchomości, depozytach sądowych, terminach rozpraw, wyrokach.

Podaj swój e-mail i otrzymuj najnowsze ogłoszenia bezpośrednio na swoją skrzynkę pocztową.

Przesyłając swój adres e-mail, zgadzam się na przetwarzanie przez Fundację ProPublika - KRS 0000595424 - podanych przeze mnie danych osobowych (e-mail) w celu otrzymywania zamówionego Newslettera.
Przyjmuję do wiadomości, że podanie danych jest dobrowolne oraz że przysługuje mi prawo dostępu do ich treści oraz ich poprawiania.