Czwartek 23 listopada 2017 Wydanie nr 3559

O prezydencie, co nie chce być strażnikiem konstytucji

07.01.2014 / ebos/lege artis O prezydencie, co nie chce być strażnikiem konstytucji  

Nikt w Polsce nie ma większych możliwości dbania o jakość prawa niż prezydent-strażnik konstytucji. Tymczasem dziwaczną praktyką polityczną jest, że prezydent, który jest za a nawet przeciw, i który ma pod adresem jakiejś nowej ustawy konkretne zarzuty natury konstytucyjnej, zamiast skorzystać ze swoich prerogatyw robi dokładnie tak, jak kilka dni temu zrobił Bronisław Komorowski - jedną podpisuje się pod ustawą, a drugą ręką pisze wniosek o zbadanie jej zgodności z konstytucją.

Z prawniczego bloga …

Postanowiłem skrytykować merytorycznie decyzję prezydenta Bronisława Komorowskiego, który podpisał nieszczęsną nowelizację OFE, a następnie złożył wniosek do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie jej zgodności z konstytucją.

Z konstytucji RP
art. 122 ust. 3. Przed podpisaniem ustawy Prezydent Rzeczypospolitej może wystąpić do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem w sprawie zgodności ustawy z Konstytucją. Prezydent Rzeczypospolitej nie może odmówić podpisania ustawy, którą Trybunał Konstytucyjny uznał za zgodną z Konstytucją.
art. 126 ust. 2. Prezydent Rzeczypospolitej czuwa nad przestrzeganiem Konstytucji, stoi na straży suwerenności i bezpieczeństwa państwa oraz nienaruszalności i niepodzielności jego terytorium.
art. 191. ust. 1. Z wnioskiem w sprawach, o których mowa w art. 188, do Trybunału Konstytucyjnego wystąpić mogą:
1) Prezydent Rzeczypospolitej, Marszałek Sejmu, Marszałek Senatu, Prezes Rady Ministrów, 50 posłów, 30 senatorów, Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego, Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego, Prokurator Generalny, Prezes Najwyższej Izby Kontroli, Rzecznik Praw Obywatelskich (...)

Zacznijmy może od tego, że w sprawie zastosowanie mają ("powinny mieć", bo nie miały...) trzy kluczowe normy naszej ustawy zasadniczej:

• podstawową funkcją ustrojową urzędu prezydenta jest czuwanie nad przestrzeganiem konstytucji (art. 126 ust. 1 konstytucji);

• w tym celu głowa państwa -- uprawnienie to nie przysługuje innemu organowi -- ma wyjątkowe uprawnienie do wnioskowania o kontrolę uprzednią konstytucyjności ustaw; najprościej rzecz ujmując: prezydent w toku procesu ustawodawczego może odmówić podpisania ustawy, co do której ma wątpliwości i skierować ją do Trybunału Konstytucyjnego (art. 122 ust. 3 konstytucji);

• prezydentowi przysługuje też prawo złożenia wniosku o zbadanie zgodności z konstytucją każdej innej, funkcjonującej już w porządku prawnym, ustawy. Wniosek taki (dla odmiany nazwany kontrolą następczą) może złożyć także szereg innych organów (w tym m.in. Marszałkowie izb parlamentarnych, premier, 50 posłów, 30 senatorów, ombudsman, etc.- art. 191 ust. 1 pkt 1 konstytucji).

Słowem: nikt w Polsce nie ma większych możliwości dbania o jakość prawa niż prezydent-strażnik konstytucji.

Tymczasem dziwaczną praktyką polityczną jest następujące działanie: prezydent, który jest za a nawet przeciw, i który ma pod adresem jakiejś nowej ustawy konkretne zarzuty natury konstytucyjnej, zamiast skorzystać ze swoich prerogatyw ("nie pozwolę, by prawo niezgodne z konstytucją obowiązywało choćby przez moment, więc odsyłam tę ustawę do zbadania przez Trybunał"), robi dokładnie tak, jak 3 dni temu zrobił Bronisław Komorowski -- jedną podpisuje się pod ustawą, przez co pozwala na wywarcie przez nią skutków, a drugą ręką pisze wniosek o zbadanie jej zgodności z konstytucją. (Wcale nie na marginesie podkreślam, że to nie jest specyfika obecnego gospodarza Pałacu, to nie jest żadna nowość -- przypomnieć można, że gestem strusia wykazał się on np. w przypadku ustawy o waloryzacji emerytur).

Moim zdaniem jest to błąd, a nawet więcej -- naruszenie ducha konstytucji.
Wierzę, że ojcowie konstytucji mieli na myśli następujący mechanizm: w toku procedury prawodawczej prezydent może, w zależności od rodzaju zarzutów zgłaszanych pod adresem projektu ustawy albo założyć weto (jeśli nie zgadza się z nim politycznie), albo też -- jako strażnik wartości konstytucyjnych -- skorzystać ze swojego wyjątkowego uprawnienia: skierować ją w celu zbadania przez Trybunał Konstytucyjny w trybie kontroli uprzedniej.

Natomiast kontrola następcza dotyczyć powinna wyłącznie aktów prawnych, w procedowaniu których dany prezydent nie miał możliwości uczestniczyć (i nie mógł skorzystać z uprawnień określonych w art. 122 ust. 3 lub ust. 5 konstytucji). Czyli w sytuacji, kiedy przyszedł na gotowe i musi posprzątać po poprzednikach. Ale dopóki może działać od razu -- powinien działać od razu. Jest bowiem strażnikiem konstytucji, a nie notariuszem uchwał rządowych.
Oczywiście takie reguły nie wynikają wprost z litery ustawy zasadniczej, ale można je wyinterpretować z innych zasad -- na przykład właśnie z tego, że prezydent jest strażnikiem konstytucji (a nie strażnikiem czyjegoś interesu).
Moim zdaniem oznacza to, że prezydent Komorowski, jeśli ma na tyle poważne zarzuty wobec ustawy, że decyduje się na wniesienie sprawy do TK, powinien był zdecydować się na to, do czego jest powołany.

Inne artykuły

W sprawie tymczasowego aresztowania osób w podeszłym wieku

06.11.2017

Zgodnie ze stanowiskiem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, ani choroba, ani wiek nie stwarzają immunitetu wobec tymczasowego aresztowania. Jeżeli jednak władze decydują się na pozbawienie wolności, muszą sprostać obowiązkowi zapewnienia...

Prawo do grobu nie oznacza prawa do żądania ekshumacji pochowanych osób

31.10.2017

Niezależnie od tego czy prawo do grobu jest czy nie jest dobrem osobistym, spory żyjących dotyczące zmarłych trafiają i trafiać będą do sądów. Dziś zatem kilka akapitów o tym jaki skutek może mieć ustalenie prawa do grobu — czy może oznaczać...

Dać nadzieję na wolność

17.11.2017

Rozsiani po jednostkach penitencjarnych w Polsce, skazani na długie wyroki i dożywocie, sprawcy czynów, o których zwykle głośno w mediach – wielokrotni zabójcy. Nie są ujęci w statystykach, nie wiadomo, ilu ich dokładnie jest. Wiadomo natomiast...

Po śladach do przestępcy

20.11.2017

Na podstawie śladów butów jak po nitce do kłębka można dojść do sprawcy zdarzenia. Bo każde obuwie w trakcie użytkowania nabiera charakterystycznych cech. – Są to cechy indywidualne i niepowtarzalne. Na ich podstawie jesteśmy w stanie stwierdzić...

Czy zadatek może stać się zaliczką?

13.11.2017

Czy zadatek z umowy przedwstępnej może stać się zwrotną zaliczką? Kiedy można żądać zwrotu zadatku w podwójnej wysokości (lub zachowania otrzymanego zadatku)? Jaki jest okres przedawnienia roszczeń z umowy przedwstępnej? (wyrok Sądu Apelacyjnego...

Bądź na bieżąco

Subskrybuj nasz newsletter, a będziesz na bieżąco z nowymi ogłoszeniami i komunikatami;
o spadkach, zasiedzeniach nieruchomości, depozytach sądowych, terminach rozpraw, wyrokach.

Podaj swój e-mail i otrzymuj najnowsze ogłoszenia bezpośrednio na swoją skrzynkę pocztową.

Przesyłając swój adres e-mail, zgadzam się na przetwarzanie przez Fundację ProPublika - KRS 0000595424 - podanych przeze mnie danych osobowych (e-mail) w celu otrzymywania zamówionego Newslettera.
Przyjmuję do wiadomości, że podanie danych jest dobrowolne oraz że przysługuje mi prawo dostępu do ich treści oraz ich poprawiania.