Sobota 16 grudnia 2017 Wydanie nr 3582
notice
Tytuł:
Sąd Apelacyjny w Poznaniu z 2012-10-01
Data orzeczenia:
1 października 2012
Data publikacji:
6 grudnia 2017
Data uprawomocnienia:
1 października 2012
Sygnatura:
III AUa 1350/11
Sąd:
Sąd Apelacyjny w Poznaniu
Wydział:
III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Przewodniczący:
Maria Michalska-Goźdź
Sędziowie:
Marek Borkiewicz
Ewa Cyran
Protokolant:
starszy inspektor sądowy Dorota Cieślik
Teza:
1) nienależne wypłaty z tytułu zwrotu pracownikowi kosztów podróży służbowych nie stanowią przychodu w rozumieniu art. 18 ust 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jeżeli zostały zwrócone przez pracownika na konto pracodawcy, albowiem przysporzenie z tego tytułu nie ma charakteru trwałego; 2)"premie lojalnościowe" wypłacone polskim pracownikom z tytułu pracy w sektorze budownictwa na terenie Belgii nie stanowią podstawy wymiaru składek zgodnie z polskim prawem.Oskładkowanie "premii lojalnościowych" zgodnie z polskim prawem stanowiłoby naruszenie zasady niedyskryminacji w zatrudnieniu obywateli polskich wobec obywateli belgijskich zagwarantowanej w art. 39 TWE.
Powołane przepisy:
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.
(Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483)
Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego
(Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296)
Traktat z dnia 16 kwietnia 2003 r. między Królestwem Belgii, Królestwem Danii, Republiką Federalną Niemiec, Republiką Grecką, Królestwem Hiszpanii, Republiką Francuską, Irlandią, Republiką Włoską, Wielkim Księstwem Luksemburga, Królestwem Niderlandów, Republiką Austrii, Republiką Portugalską, Republiką Finlandii, Królestwem Szwecji, Zjednoczonym Królestwem Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (Państwami Członkowskimi Unii Europejskiej) a Republiką Czeską, Republiką Estońską, Republiką Cypryjską, Republiką Łotewską, Republiką Litewską, Republiką Węgierską, Republiką Malty, Rzecząpospolitą Polską, Republiką Słowenii, Republiką Słowacką dotyczący przystąpienia Republiki Czeskiej, Republiki Estońskiej, Republiki Cypryjskiej, Republiki Łotewskiej, Republiki Litewskiej, Republiki Węgierskiej, Republiki Malty, Rzeczypospolitej Polskiej, Republiki Słowenii i Republiki Słowackiej do Unii Europejskiej, podpisany w Atenach w dniu 16 kwietnia 2003 r.
(Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864)
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
(Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887)
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy
(Dz. U. z 1974 r. Nr 24, poz. 141)
Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych
(Dz. U. z 1991 r. Nr 80, poz. 350)
Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe
(Dz. U. z 1998 r. Nr 161, poz. 1106)

Sygn. akt III AUa 1350/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 1 października 2012 r.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący:

SSA Maria Michalska-Goźdź

Sędziowie:

SSA Marek Borkiewicz

SSA Ewa Cyran (spr.)

Protokolant:

starszy inspektor sądowy Dorota Cieślik

po rozpoznaniu w dniu 20 września 2012 r. w Poznaniu

sprawy z odwołania (...) Sp. z o.o. w G.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z.

przy udziale zainteresowanych: Ł. S., A. S., K. R., Z. R., Z. M., T. K., K. K.

o podstawę wymiaru składek

na skutek apelacji pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z.

od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Zielonej Górze

z dnia 22 września 2011 r. sygn. akt IV U 4029/10

1/ oddala apelację;

2/ zasądza od pozwanego na rzecz odwołującej spółki kwotę 840 zł

tytułem kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu odwoławczym.

UZASADNIENIE

Decyzjami z dnia 01.09.2010r., 02.09.2010r., 30.08.2010r. oraz z dnia 19.08.2010-. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. stwierdził, że podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne za Ł. S., A. S., K. R., Z. R., Z. M., T. K. i K. K. stanowi nie wykazany w deklaracjach przez płatnika składek (...) sp. z o.o. z siedzibą w G. przychód za okresy i w wysokościach szczegółowo wymienionych w zaskarżonych decyzjach. Organ rentowy przyjął, że podstawy wymiaru składek nie stanowi część wynagrodzenia w wysokości równowartości diety przysługującej z tytułu podróży służbowych poza granicami kraju, za każdy dzień pobytu, określonej w przepisach w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi poza granicami kraju, z tym zastrzeżeniem, że tak ustalony miesięczny przychód stanowiący podstawę wymiaru składek nie może być niższy od kwoty przeciętnego wynagrodzenia. Ponadto do podstawy wymiaru składek doliczono kwoty wypłacone z tytułu premii za lojalność, ponieważ świadczenie pieniężne nazwane premią za lojalność nie zostało wyłączone Rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18.12.1998r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz. U. Nr 161, póz. 1106 ze zm.).

Odwołania od tych decyzji złożył płatnik składek (...) Sp. z o.o. z siedzibą w G. wnosząc o uchylenie zaskarżonych decyzji w całości. W uzasadnieniu wskazał, że na skutek błędnych interpretacji dochodziło do wypłacania pracownikom oddelegowanym do pracy za granicą kwot tytułem zwrotu kosztów podróży służbowej na podstawie rozliczenia poleceń wyjazdu służbowego. Jednak było to błędne i decyzją zarządu spółki anulowano - jako niezgodne z prawem - polecenia wyjazdu służbowego wystawiane pracownikom delegowanym do Belgii. W następstwie tego anulowania do kasy spółki są i będą zwracane kwoty należności wcześniej podjęte przez pracowników. W tej sytuacji nie mogą stanowić podstawy wymiaru składek środki pieniężne nie podjęte lub zwrócone do kasy odwołującego, gdyż pracownikowi w tej sytuacji nie można przypisać żadnego trwałego przysporzenia majątkowego lub innego przychodu, który może stanowić podstawę wymiaru składek. W zakresie „premii za lojalność" odwołujący wyjaśnił, że na terenie Belgii od wszystkich przedsiębiorców budowlanych pobiera się składkę od wynagrodzeń (9%). Przy belgijskiej (...) działa fundusz ,który za pośrednictwem kasy ( (...) lub z niderlandzka (...)) pobiera te składki. Mają one charakter socjalny i przekazywane są pracownikom za pośrednictwem instytucji belgijskiej zajmującej się ich wypłatami. Skoro w Polsce nie i ma odrębnej instytucji zajmującej się przekazywaniem tego typu składek odwołujący, za zgodą stosownej instytucji belgijskiej, sam przekazywał je swoim pracownikom.

Sąd Okręgowy w Zielonej Górze Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 22 września 2011 r. (sygn. akt.: IV U 4029/10):

I. zmienił zaskarżoną decyzję z dnia 1.IX.2010r. nr (...) w ten sposób, że ustalił, iż kwoty 7279,87zł i 4245,25zł nie stanowią podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne za zainteresowanego Ł. S. w związku z jego zatrudnieniem u odwołującego (...) Sp. z o.o. w G..

II. zmienił zaskarżoną decyzję z dnia 19.VIII.2010r. nr (...) w ten sposób, że ustalił, iż kwoty 5500 zł i 6127,56 zł nie stanowią podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne za zainteresowanego T. K. w związku z jego zatrudnieniem odwołującego (...) Sp. z o.o. w G..

III. zmienił zaskarżoną decyzję z dnia 19.VIII.2010r. nr (...) w ten sposób, że ustalił, iż kwoty 18.000 zł i 5093,56 zł nie stanowią podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne za zainteresowanego Z. M., w związku z jego zatrudnieniem u odwołującego (...) Sp. z o.o. w G..

IV. zmienił zaskarżoną decyzję z dnia 2.IX.2010r. nr (...) w te sposób, że ustalił, iż kwoty 19236,82 zł i 4633,52 zł nie stanowią podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne zainteresowanego Z. R. w związku z jego zatrudnieniem u odwołującego (...) Sp. z o.o. w G..

V. zmienił zaskarżoną decyzję z dnia 19.VIII.2010r. nr (...) w te sposób, że ustalił, iż kwota 3760,57 zł nie stanowi podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne za zainteresowanego A. S. w związku z jego zatrudnieniem u odwołującego (...) Sp. z o.o. w G..

VI. zmienił zaskarżoną decyzję z dnia 19.VIII.2010r. nr (...) w sposób, że ustalił, iż kwoty 2913,94 zł i 3948,83 zł nie stanowią podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne za zainteresowanego K. K. w związku z jego zatrudnieniem u odwołującego (...) Sp. z o.o. w G..

VII. oddalił odwołania w pozostałym zakresie;

VIII. koszty procesu między stronami wzajemnie zniósł.

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

(...) sp. z o.o. z siedzibą w G. prowadzi działalność gospodarczą w zakresie produkcji materiałów budowlanych i usług budowlanych. Obecnie zatrudnia około 200 pracowników, którzy pracują zarówno w kraju jak i za granicą. Płatnik w toku swojej działalności kierował pracowników do pracy za granicą (Belgii). Co do zasady umowy o pracę z pracownikami zawierane były na czas określony z możliwością ich dwutygodniowego wypowiedzenia. Jako stanowisko pracy wskazywano: pracownik budowlany, jako miejsce pracy: G.. Wynagrodzenie określano jako minimalne, jednocześnie w każdej z umów zawarty jest zapis: „w przypadku oddelegowania do pracy do Belgii -wynagrodzenie wg prawa belgijskiego." Płatnik składek wypłacał pracownikom oddelegowanym do pracy za granicą kwoty tytułem zwrotu kosztów podróży służbowej na podstawie rozliczanych poleceń wyjazdu służbowego. Uchwałą zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (...) z dnia 12.01.2009r. o anulowaniu błędnie wystawionych poleceń wyjazdów służbowych i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń stwierdzono, że pracownikom zatrudnionym za granicą nie przysługują żadne dodatkowe świadczenia (w tym diety lub ryczałty za nocleg) poza wynagrodzeniem określonym w aneksie do umowy o pracę.

W związku z powyższym z dniem 12.01.2009r. wprowadzono obowiązek dokonania korekt wystawionych poleceń wyjazdu służbowego poprzez anulowanie wszystkich tych, które zostały wystawione bezpodstawnie. Dotyczy to pracowników oddelegowanych do pracy za granicami Polski.

Kwoty wypłacone pracownikom w latach 2007, 2008 tytułem zwrotu kosztów podróży służbowych wliczane były do kosztów uzyskania przychodów w okresach, za które były wypłacane.

Pracodawca wezwał zatrudnionych w spółce pracowników do zwrotu wypłaconych im należności z tytułu delegacji. Nie wszyscy pracownicy zwrócili wypłacone im kwoty.

Zainteresowani A. S., Z. M. (zwrot w wysokości 18.000 zł), T. K. (zwrot w wysokości 5500 zł), Z. R. (zwrot całej należności), A. S. (zwrot całej należności) zwrócili do kasy odwołującego (...) sp. z o.o. wypłacone kwoty z tytułu zwrotu kosztów podróży służbowej. Pozostali zainteresowani żadnej kwoty z tego tytułu nie zwrócili odwołującemu.

Odwołujący w odniesieniu do zainteresowanego K. K., Ł. S., Z. R. i Z. M. zakwestionował wskazane w decyzjach pozwanego wysokości wypłat na rzecz tych zainteresowanych z tytułu kosztów podróży służbowej. Stwierdził ,że z tego tytułu pierwszemu z w/w nie wypłacił ujętej przez pozwanego w zaskarżonej decyzji kwoty 2913,94 zł, drugiemu z w/w zainteresowanych kwoty 7279,87 zł, trzeciemu kwoty 2383,13 zł i czwartemu kwoty 6575,50 zł. W dokumentacji odwołującego brak wypłat z tego tytułu odpowiednio w miesiącu XII 2007r., w VIII 2007 r., w IV 2008r. i w XII 2007r. Na zarzuty te pozwany w żaden sposób nie zareagował. Płatnik składek wypłacał pracownikom wysłanym do pracy na terenie Belgii tzw. „premię lojalnościową".

Premia ta przysługuje za lojalność pracy w sektorze budownictwa za trudne warunki pracy. Obowiązkiem płatnika składek była wpłata kwoty stanowiącej 9 % wynagrodzenia do urzędu belgijskiego, który rozsyłał ją po roku czasu do zatrudnionych pracowników.

Z uwagi na błędy w nazwiskach, adresach i numerach kont połowa pracowników nie otrzymała pieniędzy. Płatnik składek (...) Sp. z o.o. uzyskała zwolnienie z płatności świadczenia na rzecz Biura (...) ds. Organizacji i (...) ( (...)). Zwolnienie zostało udzielone na podstawie umowy z (...), według postanowień której spółka była zobowiązana do wypłacenia świadczenia w wysokości 9% bezpośrednio pracownikom.

Na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Sąd I instancji uznał odwołanie za częściowo uzasadnione.

Sąd Okręgowy argumentował, iż w sprawie należało rozstrzygnąć, czy po stronie pracowników, w związku z dokonanymi wypłatami tytułem zwrotu kosztów podróży służbowej w określonych latach powstał przychód, nawet w przypadku ich późniejszego zwrotu w całości czy też w części.

Zgodnie z treścią art. 18 ust. 1 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2009r., Nr 205, póz. 1585 z późn. zm.), podstawą wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne pracownika jest przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, osiągany u pracodawcy z tytułu pozostawania w stosunku pracy, z wyłączeniami ujętymi w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania postawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz. U. Nr 161, poz. 1106 ze zm.).

Wyłączenia te na mocy § 2 ust. 1 pkt 15 dotyczą między innymi, osób wykonujących pracę za granicą, jako że z podstawy wymiaru składek wyłączone zostały diety i inne należności z tytułu podróży służbowej pracownika, do wysokości określonej w przepisach w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce budżetowej z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju oraz poza jego granicami.

Z kolei § 2 ust. 1 pkt 16 cytowanego rozporządzenia zezwala na wyłączenie z podstawy wymiaru składek części wynagrodzenia pracowników zatrudnionych za granicą u polskich pracodawców, w wysokości równej równowartości diety przysługującej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju, za każdy dzień pobytu.

W myśl art. 10 ust. 1 pkt 1, art. 12 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. Nr 14 z 2000r. poz. 176 ze zm.) za przychody ze stosunku służbowego, stosunku pracy, pracy nakładczej oraz spółdzielczego stosunku pracy uważa się wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne c raz wartość pieniężną świadczeń w naturze bądź ich ekwiwalenty, bez względu na źródło finansowania tych wypłat i świadczeń, a w szczególności: wynagrodzenia zasadnicze, wynagrodzenia za godziny nadliczbowe, różnego rodzaju dodatki, nagrody, ekwiwalenty za niewykorzystany urlop i wszelkie inne kwoty niezależnie od tego, czy ich wysokość została z góry ustalona, a ponadto świadczenia pieniężne ponoszone za pracownika, jak również wartość innych nieodpłatnych świadczeń lub świadczeń częściowo odpłatnych.

Odwołujący przyznał, że na skutek błędnej interpretacji przepisów dochodziło do wypłacania pracownikom oddelegowanym do pracy za granicą kwot tytułem zwrotu kosztów podróży służbowej na podstawie rozliczenia poleceń wyjazdu służbowego.

Jednak było to błędne i decyzją zarządu spółki anulowano - jako niezgodne z prawem - polecenia wyjazdu służbowego wystawiane pracownikom delegowanym do Belgii. W następstwie tego anulowania do kasy spółki będą zwrócone kwoty należności wcześniej podjęte z tego tytułu przez pracowników.

W sprawie nie było sporu, że płatnik składek wypłacił zainteresowanym pracownikom określone kwoty tytułem zwrotu kosztów podróży służbowej.

Tym samym, w ocenie Sądu I instancji mając na uwadze art. 10 ust.1 pkt 1 i art. 12 ustawy z dnia 26.07.1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, nie ulega wątpliwości, że po stronie zainteresowanych, którzy tych nienależnych świadczeń nie zwrócili, powstało określone przysporzenie i tym samym odwołania płatnika składek w tym zakresie należało oddalić.

Sąd Okręgowy argumentował, iż w literaturze i judykaturze utrwalony jest pogląd, iż przychodem, co do zasady, nie jest należna kwota lub wartość pieniężna, ale kwota (wartość) rzeczywiście przez podatnika osiągnięta, otrzymana bądź pozostawiona do jego dyspozycji. Otrzymanie przychodu może przy tym polegać na wręczeniu pieniędzy podatnikowi albo zwiększeniu jego rachunku bankowego o określoną wierzytelność. Samo stwierdzenie przez osobę zobowiązaną, że podatnikowi przysługuje należność w konkretnej wysokości nie stanowi jeszcze przychodu. Przychód pojawia się dopiero wtedy, gdy podatnik otrzymał pieniądze albo, kiedy pieniądze pozostawione zostały do jego dyspozycji tak, iż mógł swobodnie nimi rozporządzać (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24.02.1994r., sygn. akt SA/Wr 1804/93, POP z 1996r., nr 5 poz. 160 i z dnia 03.07.1998r., sygn. akt I SA/Gd 2096/96, niepubl. oraz wyrok z dnia 16.06.2005r. sygn. akt III AUa 2121/04, OSAB z 2006r., nr 1 poz. 58).

Jak ustalono w toku sprawy, kwoty wypłacone pracownikom w latach 2007, 2008 tytułem zwrotu kosztów podróży służbowych wliczane były do kosztów uzyskania przychodów w okresach, za które były wypłacane.

W momencie zwrotu kwot przez pracowników, kwoty te były na bieżąco zaliczane do przychodów spółki na podstawie kwitów kasowych KP.

W świetle niniejszej sprawy - wbrew twierdzeniom odwołującego – w ocenie Sądu Okręgowego należało uznać, że wypłaty tytułem zwrotu kosztów podróży służbowej, nie zwrócone przez pracownika, stanowią przychód pracownika i nie ma w tej sytuacji znaczenia, że po stronie pracownika powstało zobowiązanie do zwrotu tych kosztów na rzecz spółki.

Nie ulega oczywiście wątpliwości, że w sytuacji wypłaty na rzecz pracownika kwoty nienależnej powstaje po jego stronie obowiązek jej zwrotu, jednakże sytuacja taka nie niweluje obowiązku odprowadzania składek od takiej należności. Zdaniem Sądu Okręgowego, wypłacone i nie zwrócone przez pracowników należności z tytułu zwrotu kosztów podróży służbowych należało uznać za przychód pracownika w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Inaczej należy oceniać sytuację, kiedy pracownik zwrócił w całości lub w części dokonaną na jego rzecz z tego tytułu wypłatę jako nienależną.

W tej sytuacji, w ocenie sądu I instancji, nie powinny stanowić podstawy wymiaru składek środki pieniężne nie podjęte lub zwrócone, gdyż pracownikowi wówczas nie można przypisać żadnego trwałego przysporzenia majątkowego lub innego przychodu, który może stanowić podstawę wymiaru składek.

Faktem jest, że przepisy nie uzależniają uznania, że nastąpiło przysporzenie czy przychód od tego, czy są one trwałe czy też nie. Jednakże, w ocenie sądu I instancji, niecelowym byłoby - w sytuacji, kiedy organ rentowy nie wyegzekwował jeszcze składki od danego przychodu a przychód ten został zwrócony jako nienależny, nie uwzględnienie faktu tego zwrotu w postępowaniu odwoławczym i odsyłanie odwołującego do składania korekty w deklaracjach celem zwrotu zapłaconej składki od wypłaty, którą odwołującemu zwrócono. Dlatego Sąd Okręgowy w rozstrzygnięciu uznał, że kwoty nie stanowią podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne.

Odwołujący płatnik składek zakwestionował w przypadku niektórych zainteresowanych wysokość kwoty podstawy wymiaru składek. W przypadku zainteresowanego Ł. S. odwołujący podał, że według zapisów w księgach rachunkowych firmy w sierpniu 2007r. nie została wypłacona pracownikowi żadna kwota z tytułu rozliczeń delegacji służbowych, a pozwany podał w tabeli zestawienia kwotę 7279,87 zł. Z uwagi na powyższe, ogólną kwotą wypłat na rzecz zainteresowanego pozostała kwota 14420,66 zł, a nie 21700,13 zł.

W przypadku zainteresowanego Z. R. odwołujący zakwestionował wysokość kwot podstawy wymiaru składek, gdyż według zapisów w księgach rachunkowych firmy w kwietniu 2007r. brak jest jakichkolwiek wypłat na rzecz pracownika z tytułu rozliczenia kosztów podróży służbowej. W związku z powyższym ogólną kwotą wypłat na rzecz zainteresowanego pozostała kwota 21487,21 zł, a nie kwota 23870,34 zł, którą pozwany podał w swoim zestawieniu.

Również w przypadku zainteresowanego Z. M. odwołujący zakwestionował wysokość kwot podstawy wymiaru składek, gdyż według zapisów w księgach rachunkowych firmy w grudniu 2007r. brak jest jakichkolwiek wypłat na rzecz pracownika z tytułu rozliczenia kosztów podróży służbowej. W związku z powyższym ogólną kwotą wypłat na rzecz zainteresowanego pozostała kwota 37753,71 zł, a nie kwota 44329,21 zł, którą pozwany podał w swoim zestawieniu.

W przypadku zainteresowanego K. K. odwołujący również zakwestionował wysokość kwot podstawy wymiaru składek, gdyż według zapisów w księgach rachunkowych firmy w grudniu 2007r. brak jest jakichkolwiek wypłat na rzecz pracownika z tytułu rozliczenia kosztów podróży służbowej. W związku z powyższym ogólną kwotą wypłat na rzecz zainteresowanego pozostała kwota 31573,18 zł, a nie kwota 34487,12 zł, którą pozwany podał w swoim zestawieniu.

Ponieważ pozwany w żaden sposób nie odniósł się do tych zarzutów Sąd I instancji uznał, że tym samym przyznał się do pomyłki i uwzględnił w rozstrzygnięciu te zarzuty.

Rozważając kwestię tzw. „premii za lojalność" Sąd I instancji podkreślał, że przy belgijskiej (...) działa fundusz, który za pośrednictwem kasy (...) (skrót francuski (...), skrót niderlandzki (...)) pobiera od wszystkich przedsiębiorców budowlanych na terenie Belgii składki od wynagrodzeń (9,12%) na rzecz rocznych premii wypłacanych pracownikom za lojalną pracę w sektorze budownictwa. System ten obowiązuje również zagraniczne firmy budowlane, świadczące usługi w Belgii. Sektor budowlany należy do tych rodzajów działalności handlowej i rzemieślniczej, które w Belgii podlegają ścisłej reglamentacji. (...) doprowadziła do podpisania tzw. Konwencji 124, stanowiącej kartę branżową (uprzywilejowanie ze względu na pracę w określonej grupie zawodowej), która m.in. przewiduje obowiązkową premię dla pracowników budownictwa w wysokości 9,12 % wynagrodzenia. Wypłata tego świadczenia wynika bezpośrednio z porozumienia branżowego i jako taka nie podlega składkom ZUS. Kwota 9,12 % może być płacona przez firmy zagraniczne działające w Belgii bezpośrednio pracownikom, o ile będzie w tej kwestii podpisane porozumienie pomiędzy (...) a firmą działającą na terenie Belgii. Takie porozumienie zostało podpisane przez płatnika składek (...) Sp. z o.o. Płatnik składek, dokonując tłumaczenia tego zwrotu z języka francuskiego i flamandzkiego, nazwał powyższe świadczenie na listach płac „premią za lojalność".

W istocie bon lojalnościowy jest dodatkiem, który Fundusz Społeczny Pracowników Branży Budowlanej przyznaje wyspecjalizowanym pracownikom budowlanym. Dodatek polega na wypłacie rocznej premii pracownikom, którzy w ciągu roku zatrudnienia pracowali w jednej lub wielu firmach budowlanych. Premia stanowi wynagrodzenie dla pracownika za jego lojalność wobec sektora budowlanego. Dodatek nie jest bezpośrednio wypłacany przez pracodawcę pracownikom. Zostaje najpierw przyznany przez Fundusz Społeczny, a pracodawca opłaca składkę na finansowanie dodatku.

Jak wynika z zeznań prezesa spółki W. B., obowiązkiem spółki była wypłata na rzecz podmiotu belgijskiego kwoty stanowiącej 9 % wynagrodzenia. Świadek wyjaśnił, że kwotę tą najpierw spółka wpłacała do belgijskiego (...), a urząd po roku rozsyłał ją do zatrudnionych pracowników. Zdarzało się, że około 50 % zatrudnionych pracowników nie otrzymywało pieniędzy, z uwagi na błędy w danych teleadresowych i w numerach kont. Z uwagi na powyższe i na wniosek pracodawcy (...) zgodził się, by świadczenia te pracodawca wypłacał bezpośrednio pracownikom, a do urzędu przesyłał jedynie listy wypłat.

W świetle powyższego przyjąć w sprawie należało, że świadczenie w postaci tzw. „premii lojalnościowej" nie było świadczeniem wypłacanym z definicji przez pracodawcę pracownikowi lecz wpłacane do stosownej instytucji belgijskiej zgodnie z obowiązującymi w Belgii przepisami i jako takie nie stanowi przychodu pracownika uzasadniającego odprowadzenie od tej należności składek na ubezpieczenia. To, że z przyczyn technicznych dystrybucją tej należności - za zgodą instytucji belgijskiej - zajął się odwołujący nie może w ocenie Sądu Okręgowego powodować, że wypłaty te należy traktować jako podlegające składkom na ubezpieczenia społeczne.

Nie były to bowiem wypłaty dokonywane przez pracodawcę w ramach wynagrodzenia za pracę czy szerzej - w ramach stosunku pracy. Pracodawca działał tu jedynie jako upoważniony przez właściwy organ dystrybutor środków, które od niego winna otrzymać instytucja belgijska i sama dalej je rozdzielać pracownikom branży budowlanej.

Wyrok ten w całości apelacją zaskarżył pozwany organ rentowy zarzucając:

- naruszenie prawa materialnego art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz.U. 2009 nr 205 poz. 1585 ze zm.) w związku z art. 10 ust. 1 pkt. 1, art. 12 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. 2000 nr 12 poz. 176 ze zm.) poprzez uznanie, że przychód wypłacony omyłkowo przez odwołującego pracownikom, w ramach „podróży służbowych" nie stanowi podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne,

- naruszenie prawa materialnego art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz.U. 2009 nr 205 poz. 1585 ze zm.) w związku z art. 10 ust. 1 pkt. 1, art. 12 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U.2000 nr 12 poz. 176 ze zm.) poprzez uznanie, że przychód wypłacony przez odwołującego pracownikom, w ramach „premii lojalnościowych" nie stanowi podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, ponieważ nie są to świadczenia wypłacane przez pracodawcę w ramach stosunku pracy,

- naruszenie przepisów prawa procesowego art. 328 k.p.c. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów poprzez pominięcie dowodu z dokumentu - pisma z dnia 12.01.2010 r. (...), z którego wynika, iż obowiązek wypłaty „premii lojalnościowych" obciążał wprost odwołującą spółkę. Nie była ona zatem „dystrybutorem" środków, jak wywodził Sąd ale podmiotem zobowiązanym do wypłaty określonych kwot swoim pracownikom. Wynika to również z faktu zwolnienia od obowiązku opłacania składek na rzecz ( (...)).

Podnosząc powyższe zarzuty pozwany organ rentowy wniósł o:

1. zmianę zaskarżonego wyroku i orzeczenie, co do istoty sprawy, ewentualnie o

2. uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Zielonej Górze,

3. zasądzenie od wnioskodawcy na rzecz organu pozwanego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, za obie instancje.

W odpowiedzi na apelację odwołująca spółka wniosła o:

1. oddalenie apelacji organu pozwanego jako bezzasadnej,

2. zasądzenie od organu pozwanego na rzecz wnioskodawcy kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym, według norm przepisanych.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.

Apelację jako bezzasadną należało oddalić.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd I instancji przeprowadził wyczerpujące postępowanie dowodowe, a zebrany materiał poddał wszechstronnej ocenie z zachowaniem granic swobodnej oceny dowodów przewidzianej przez art. 233 § 1 k.p.c.. Na tej podstawie Sąd Okręgowy poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne, które tutejszy Sąd w pełni podziela i przyjmuje za własne bez potrzeby ponownego ich przytaczania.

Istota sporu w analizowanej sprawie sprowadzała się do rozstrzygnięcia dwóch spornych kwestii tj.:

1.  czy wypłaty z tytułu zwrotu kosztów podróży służbowych w określonych latach na rzecz pracowników odwołującej spółki (...) Sp. z o.o. uznać należy za przychód, pomimo ich późniejszego zwrotu na konto spółki;

2.  czy tzw. „premie lojalnościowe” wypłacane pracownikom odwołującej spółki (...) Sp. z o.o. zgodnie z prawem belgijskim stanowią podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne według prawa polskiego.

Ad. 1

Z uwagi na fakt, iż analizowana sprawa ma charakter transgraniczny – pracownicy polscy wykonywali pracę na terytorium Belgii, zaś zarówno Polska jak i Belgia są członkami w Unii Europejskiej, rozważając sporne w niniejszym postępowaniu kwestie niezbędna była analiza powyższych problemów na gruncie prawa wspólnotowego.

Zgodnie z treścią art. 13 ust. 1 - obowiązującego do 30.04.2010r. - Rozporządzenia Rady (EWG) Nr 1408/71 z 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek oraz do członków ich rodzin przemieszczających się w obrębie Wspólnoty (Dz.Urz.WE L 149 z 05.07.1971r., s.2 i n. ze zm.) pracownik, do którego stosuje się niniejsze rozporządzenie podlega wyłącznie ustawodawstwu jednego Państwa Członkowskiego. Przepisy niniejszego tytułu określają ustawodawstwo właściwe.

W myśl art. 13 ust. 2 lit. a) z zastrzeżeniem przepisów art. 14-17 pracownik zatrudniony na terytorium Państwa Członkowskiego podlega ustawodawstwu tego państwa, nawet jeżeli zamieszkuje na terytorium innego Państwa Członkowskiego lub jeżeli przedsiębiorstwo lub pracodawca, który go zatrudnia ma swoją statutową siedzibę, miejsce prowadzenia działalności lub znajduje się na terytorium innego Państwa Członkowskiego;

W myśl art. 14 ust. 1 lit a) pkt. I pracownik zatrudniony na terytorium Państwa Członkowskiego przez przedsiębiorstwo, w którym jest zwykle zatrudniony i przez które został skierowany do wykonywania pracy na terytorium innego Państwa Członkowskiego podlega nadal ustawodawstwu pierwszego Państwa Członkowskiego, pod warunkiem, że przewidywany okres wykonywania tej pracy nie przekracza dwunastu miesięcy i że nie został on skierowany w miejsce innej osoby, której okres skierowania upłynął. Zgodnie zaś z art. 14 ust. 1 lit a) pkt. II jeżeli okres pracy przedłuża się poza początkowo zakładany z powodu niedających się przewidzieć okoliczności i przekracza okres dwunastu miesięcy, ustawodawstwo pierwszego Państwa Członkowskiego stosuje się nadal, aż do zakończenia pracy, pod warunkiem, że wyrażą na to zgodę właściwe władze Państwa Członkowskiego, na terytorium którego zainteresowany jest skierowany, lub organ przez te władze wyznaczony; o zgodę należy wystąpić przed upływem początkowego okresu dwunastu miesięcy. Jednakże zgody tej nie można udzielić na okres dłuższy niż dwanaście miesięcy.

W myśl art. 13 ust. 1 Rozporządzenia Rady (EWG) nr 574/72 z dnia 21 marca 1972 r. w sprawie wykonywania rozporządzenia (EWG) nr 1408/71 w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie - określającego formalności w przypadku oddelegowania pracownika najemnego zgodnie z art. 14 ust. 1 - instytucja wyznaczona przez właściwe władze Państwa Członkowskiego, którego ustawodawstwo pozostaje stosowane wydaje świadectwo potwierdzające, że pracownik najemny w dalszym ciągu podlega temu ustawodawstwu do określonej daty:

a) na wniosek pracownika najemnego lub jego pracodawcy w przypadkach określonych w art. 14 ust. 1 i art. 14b ust. 1 rozporządzenia;

b) w przypadkach, gdy zastosowanie ma art. 17 rozporządzenia.

Zgodnie z decyzją nr 202 z 17 marca 2005r. w sprawie wzorów formularzy niezbędnych do stosowania rozporządzeń Rady (EWG) nr 1408/71 i nr 574/72 , za okres do 30.04.2010r. obowiązuje formularz E-101, a od 1.05.2010r. - formularz A1. Do poświadczania mającego zastosowanie, zgodnie z powoływanymi wyżej przepisami, ustawodawstwa w zakresie zabezpieczenia społecznego stosowane jest „zaświadczenie o ustawodawstwie dotyczącym zabezpieczenia społecznego mającym zastosowanie do osoby uprawnionej” - A1. Zaświadczenie A1 zastępuje dotychczasowy formularz E 101, z wyjątkiem sytuacji, gdy zastosowanie mają przepisy rozporządzenia Rady (EWG) 1408/71 z 14 czerwca 1971r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie.

Odwołująca spółka (...) Sp. z o.o. uzyskała w odniesieniu do wszystkich pracowników druki E – 101 potwierdzające właściwość prawa polskiego do zobowiązań wynikających z umowy o pracę pracowników objętych sporną decyzją organu rentowego. Oznacza to, że sytuację ubezpieczeniową pracowników regulują polskie przepisy prawa ubezpieczeń społecznych, mimo iż praca wykonywana była na terytorium Belgii. Składki na ubezpieczenia społeczne należało więc opłacać w Polsce i według polskich przepisów ustalać podstawę wymiaru składek.

Zgodnie z treścią art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2009.205.1585 j.t.) podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych wymienionych w art. 6 ust. 1 pkt. 1-3 i pkt. 18a stanowi przychód, o którym mowa w art. 4 pkt. 9 i 10, z zastrzeżeniem ust. 1a i 2, ust. 4 pkt. 5 i ust. 12.

Stosownie do treści art. 4 pkt. 9 cyt. ustawy pojecie przychód oznacza - przychody w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu: zatrudnienia w ramach stosunku pracy, pracy nakładczej, służby, wykonywania mandatu posła lub senatora, wykonywania pracy w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania, pobierania zasiłku dla bezrobotnych, świadczenia integracyjnego i stypendium wypłacanych bezrobotnym oraz stypendium sportowego, a także z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności oraz umowy agencyjnej lub umowy zlecenia, jak również z tytułu współpracy przy tej działalności lub współpracy przy wykonywaniu umowy.

Zgodnie z treścią art. 10 ust.1 pkt.1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U.2012.361 j.t.) źródłami przychodów są: stosunek służbowy, stosunek pracy, w tym spółdzielczy stosunek pracy, członkostwo w rolniczej spółdzielni produkcyjnej lub innej spółdzielni zajmującej się produkcją rolną, praca nakładcza, emerytura lub renta.

W myśl art. 12 ust. 1 cyt. ustawy za przychody ze stosunku służbowego, stosunku pracy, pracy nakładczej oraz spółdzielczego stosunku pracy uważa się wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne oraz wartość pieniężną świadczeń w naturze bądź ich ekwiwalenty, bez względu na źródło finansowania tych wypłat i świadczeń, a w szczególności: wynagrodzenia zasadnicze, wynagrodzenia za godziny nadliczbowe, różnego rodzaju dodatki, nagrody, ekwiwalenty za niewykorzystany urlop i wszelkie inne kwoty niezależnie od tego, czy ich wysokość została z góry ustalona, a ponadto świadczenia pieniężne ponoszone za pracownika, jak również wartość innych nieodpłatnych świadczeń lub świadczeń częściowo odpłatnych.

Przychody to przypływy aktywów albo inne zwiększenie aktywów danego podmiotu lub zmniejszenie jego zobowiązań (lub kombinacja powyższych). Za przychód w znaczeniu ekonomicznym uznaje się wszelkie przysporzenia majątkowe o charakterze trwałym, powodujące wzrost aktywów albo zmniejszenie pasywów, których rzeczywiste otrzymanie powoduje obowiązek zapłaty podatku dochodowego.

W tym stanie rzeczy prawidłowo przyjął sąd I instancji, iż w zakresie nienależnych wypłat z tytułu zwrotu kosztów podróży służbowych, które zostały zwrócone do kasy odwołującej spółki przez pracowników, przysporzenia nie mają charakteru trwałego a zatem nie mogą stanowić podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne. Nie ma racji organ rentowy argumentując, iż skoro kwoty z tytułu zwrotu kosztów podróży służbowych zostały wypłacone lub też uznano konto pracownika z tego tytułu powstał przychód od którego należy odprowadzić składki na ubezpieczenia społeczne. Taki pogląd nie uwzględnia ekonomicznego aspektu przysporzenia pracowników, które w chwili orzekania już nie istnieje albowiem sporne kwoty zostały zwrócone w całości lub części na konto odwołującej spółki i uznane za jej przychód na podstawie kwitów kasowych KP. Niecelowym byłoby zatem oskładkowanie zwróconych przez pracowników kwot z tytułu zwrotu kosztów podróży służbowych a następnie korekta dokumentów przez odwołującą spółkę, co słusznie podnosił Sąd I instancji. Pozwany organ rentowy nie kwestionował wysokości spornych kwot zatem sąd odwoławczy odniósł się jedynie do przesądzonej przez Sąd Okręgowy zasady i w tym zakresie podziela rozważania sądu I instancji.

Ad.2

Zważyć należy, iż co prawda odwołująca spółka uzyskała w odniesieniu do wszystkich pracowników druki E – 101 potwierdzające właściwość prawa polskiego, jednak wskazać należy na specyficzny charakter tzw. „premii lojalnościowych”.

Analiza zakresu przedmiotowego Rozporządzenia Rady (EWG) Nr 1408/71 z 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek oraz do członków ich rodzin przemieszczających się w obrębie Wspólnoty (Dz.Urz.WE L 149 z 05.07.1971r., s.2 i n. ze zm.) określonego w artykule 4 rzeczonego rozporządzenia prowadzi do wniosku, iż tzw. „premie lojalnościowe” nie mieszczą się w zakresie przedmiotowym tego aktu. Nie należą bowiem do działów zabezpieczenia społecznego określonych w pkt. 1 artykułu 4, a nadto ich charakter jest składkowy (pracodawca ma bowiem obowiązek z tego tytułu odprowadzić składkę w wysokości 9,12% wynagrodzenia do belgijskiego funduszu przy belgijskiej (...)) zatem nie ma podstaw do zastosowania pkt. 2a artykułu 4 cytowanego aktu.

Jest to więc specjalne świadczenie z belgijskiego sytemu prawnego, finansowane ze składek pobieranych od wszystkich przedsiębiorców budowlanych, także zagranicznych, wykonujących usługi na terenie Belgii, stanowiące wyraz uprzywilejowania pracowników budowlanych ze względu na pracę w określonej grupie zawodowej.

W analizowanej sprawie z uwagi na problemy z dystrybucją świadczenia przez instytucje belgijskie (problemy językowe z nazwiskami pracowników i błędy w numerach kont) to pracodawca na podstawie specjalnego porozumienia z belgijską (...) dystrybuował świadczenie na rzecz pracowników na terenie Polski.

Prawo do swobodnego przepływu pracowników pojawiło się już w Traktacie Rzymskim z 1957r. i jest również zagwarantowane w art. 39 (i następnych) ujednoliconej wersji Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (TWE).

Wskazać w tym miejscu należy, iż prawo do swobodnej migracji pracowników zawiera w swej treści zakaz jakiejkolwiek dyskryminacji ze względu na narodowość pomiędzy pracownikami państw członkowskich. Zakaz dyskryminacji wypływający ze swobody przemieszczania się obejmuje zawrócono zatrudnienie, wynagrodzenie i inne warunki pracy.

Źródła prawa Wspólnot Europejskich zarówno pierwotne (traktaty) jak i wtórne m.in. rozporządzenia są bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich. Obowiązuje zasada pierwszeństwa prawa wspólnotowego przed prawem krajowym wynikająca w polskim porządku prawnym min. z treści art. 91 ust. 2 Konstytucji. Zasada ta została także sformułowana w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, dotyczy zarówno norm traktatowych jak i prawa wtórnego. Obowiązuje również zasada bezpośredniej skuteczności prawa wspólnotowego co oznacza, iż jednostka może powoływać się na uprawnienia wynikające z prawa europejskiego wprost przed sądami krajowymi. Podstawową zasadą prawa wspólnot europejskich jest zasada niedyskryminacji ze względu na obywatelstwo oraz zasada współpracy (art. 11 i 12 TWE). Zasada niedyskryminacji ze względu na obywatelstwo zabrania jakiejkolwiek dyskryminacji ze względu na przynależność państwową, znajdzie ona bezpośrednie zastosowanie, gdy w danej sprawie nie mają zastosowania przepisy szczególne TWE (np. art. 39 zakazujący dyskryminacji w dziedzinie zatrudnienia pracowników państw członkowskich) oraz sprawa jest objęta zakresem zastosowania TWE. Na uwagę zasługuje także deklarowana w art. 13 TWE zasada równości zgodnie z którą podmioty charakteryzujące się w równym stopniu daną cechą istotna powinny być traktowane jednakowo.

Przekładając powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż oskładkowanie tzw. „premii lojalnościowych” drugi raz w Polsce (pierwszy raz składka miała być opłacona przez pracodawcę do belgijskiego funduszu w wysokości 9,12% wynagrodzenia) oznaczałoby naruszenie zasady niedyskryminacji w zatrudnieniu obywateli polskich wobec obywateli belgijskich. Przysporzenie z tytułu premii lojalnościowych obywateli polskich wykonujących pracę na terenie Belgii byłoby bowiem mniejsze, niż przysporzenie pracowników belgijskich z tego samego tytułu wykonujących pracę w sektorze budownictwa. Okoliczność, iż pracodawca polski został zwolniony z obowiązku opłacania składek na rzecz (...) na podstawie zawartej umowy z instytucja belgijską i przyjął na siebie obowiązki bezpośredniego dystrybutora świadczenia na podstawie przedmiotowej umowy, nie zmienia charakteru prawnego świadczenia.

Swobodny przepływ pracowników oznacza, że obywatele UE mają prawo do takiego samego traktowania, jakie przysługuje obywatelom państwa przyjmującego w zakresie dostępu do zatrudnienia, warunków pracy oraz wszelkich innych przywilejów socjalnych i podatkowych, które mogą ułatwić integracje pracownika w danym państwie.

Uwzględniając powyższe rozważania Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 k.p.c. orzekł jak w pkt.1 wyroku.

Orzeczenie o kosztach zawarte w pkt. 2 wyroku znajduje swoje uzasadnienie w treści art. 98 i art. 108 § 1 kpc oraz § 12 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. (Dz. U. z dnia 3 października 2002 r.) w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu. Zasądzona kwota obejmuje iloczyn kwoty 120 zł i liczby spraw połączonych do wspólnego rozpoznania przed sądem odwoławczym.

/SSA Marek Borkiewicz/ /SSA Maria Michalska-Goźdź/ /SSA Ewa Cyran/

Bądź na bieżąco

Subskrybuj nasz newsletter, a będziesz na bieżąco z nowymi ogłoszeniami i komunikatami;
o spadkach, zasiedzeniach nieruchomości, depozytach sądowych, terminach rozpraw, wyrokach.

Podaj swój e-mail i otrzymuj najnowsze ogłoszenia bezpośrednio na swoją skrzynkę pocztową.

Przesyłając swój adres e-mail, zgadzam się na przetwarzanie przez Fundację ProPublika - KRS 0000595424 - podanych przeze mnie danych osobowych (e-mail) w celu otrzymywania zamówionego Newslettera.
Przyjmuję do wiadomości, że podanie danych jest dobrowolne oraz że przysługuje mi prawo dostępu do ich treści oraz ich poprawiania.