PRAWO Z RÓŻNYCH PERSPEKTYW
Opublikowano: 14.11.2026
Zielona dziurka od klucza. Czy Europa Środkowo-Wschodnia powinna pójść drogą Skandynawii?
Treść oryginalna.

Od 1989 r. szwedzki konsument, sięgając po pieczywo, jogurt czy płatki śniadaniowe, może kierować się jednym zielonym symbolem, który kryje w sobie szczegółowe i systematycznie aktualizowane kryteria żywieniowe. Ich rewizja, zapowiedziana w październiku 2026 r. przez Szwecję, Danię, Norwegię i Islandię, wykracza poza czysto techniczne dane w zakresie limitów soli i błonnika, dowodząc, że państwa połączone wspólną tradycją kulinarną i zbliżonymi nawykami konsumenckimi są w stanie wypracować własny, wiarygodny standard informacji o żywności. Doświadczenie to zyskuje dziś szczególne znaczenie, ponieważ Komisja Europejska, mimo wcześniejszych zapowiedzi, nie zaproponowała dotąd zharmonizowanego unijnego oznakowania wartości odżywczej z przodu opakowania. Nasuwa się zatem pytanie, czy analogiczne rozwiązanie nie byłoby wartościowe dla Europy Środkowo-Wschodniej, a w szczególności dla państw Grupy Wyszehradzkiej.
Mały znak, istotna informacja.
Keyhole (szw. Nyckelhålet, duń. Nøglehullet, norw. Nøkkelhullet) jest dobrowolnym oznaczeniem żywności, które wprowadzono w Szwecji w 1989 r., a następnie przyjęto w Danii i Norwegii w 2009 r. oraz w Islandii w 2013 r.; od tego czasu kryteria jego stosowania ustalają wspólnie krajowe urzędy, które są właściwe w zakresie dotyczącym żywności.
Założenie systemu jest proste, choć jego realizacja wymaga precyzji, bo konsument, który nie dysponuje czasem ani wiedzą pozwalającą na analizę tabeli wartości odżywczej przy każdym zakupie, powinien mimo wszystko móc w miarę szybko i w nieskomplikowany sposób rozpoznać korzystniejszy dla siebie wybór pod względem żywieniowym.
Przechodząc do szczegółów tego oznakowania, warto wskazać, iż niniejszy znak funkcjonuje zawsze w obrębie określonej kategorii produktów, dla której ustalono dopuszczalne poziomy soli, cukrów i tłuszczu oraz minimalny udział błonnika i składników mineralnych. Keyhole nie informuje zatem, że pieczywo jest zdrowsze od sera, lecz że dany chleb wypada korzystniej na tle innych wyrobów piekarskich, a jego obecność na opakowaniu nie oznacza, iż sam zakup oznaczonego produktu będzie stanowił element zbilansowanej diety.
Co ważne i warte doprecyzowania, udział w tym systemie ma charakter dobrowolny, a producent może zrezygnować ze znaku również wówczas, gdy jego wyrób spełnia wszystkie wymagania. Z perspektywy konsumenta oznacza to tyle, że brak takiego znaku na towarze nie pozwala wnioskować, że produkt nieoznaczony jest gorszy pod względem żywieniowym.
Dobrowolność w ramach prawnych.
Dobrowolność dotyczy wyłącznie decyzji o posłużeniu się znakiem, ponieważ przedsiębiorca, który umieszcza go na opakowaniu, przyjmuje na siebie obowiązek spełnienia wszystkich kryteriów przewidzianych dla danej kategorii, co każde z państw nordyckich ujęło we własnym porządku prawnym, a mianowicie Norwegia w rozporządzeniu z 2015 r., Szwecja w przepisach wydanych przez urząd Livsmedelsverket, a Dania w rozporządzeniu z 2021 r. Choć treść tych aktów jest niemal tożsama, formalnie stanowią one odrębne regulacje krajowe, wobec czego przedsiębiorca powinien każdorazowo zweryfikować przepisy obowiązujące na rynku, na którym zamierza sprzedawać oznakowany produkt.
Ramy dla tych rozwiązań wyznacza prawo unijne, przy czym Keyhole jest kwalifikowany jako oświadczenie żywieniowe, co potwierdzają zarówno dokumenty wprowadzające, jak i materiały duńskiego urzędu ds. żywności, a zatem podlega rozporządzeniu nr 1924/2006, które wyklucza oświadczenia nieprawdziwe lub wprowadzające w błąd, wymaga ich naukowego uzasadnienia i dopuszcza wyłącznie oświadczenia żywieniowe wymienione w załączniku do rozporządzenia (art. 8 ust. 1). Odrębną kategorię stanowią systemy takie jak Nutri-Score, które państwa członkowskie mogą rekomendować na podstawie art. 35 rozporządzenia nr 1169/2011 jako dodatkowe formy wyrażania i prezentacji deklaracji żywieniowej, o ile są one obiektywne, niedyskryminujące i nie utrudniają swobodnego przepływu towarów. W obu przypadkach zastosowanie znajduje ponadto ogólna zasada, zgodnie z którą informacje podawane dobrowolnie nie mogą wprowadzać w błąd, muszą być jednoznaczne i, w stosownych przypadkach, opierać się na danych naukowych (art. 36 rozporządzenia nr 1169/2011).
Mniej soli, więcej pełnego ziarna.
Podstawą obecnych zmian są Nordyckie Zalecenia Żywieniowe z 2023 r. (NNR 2023), stanowiące wspólny dorobek ekspertów z państw regionu, choć zalecenia te nie mają mocy wiążącej, a nowe kryteria zaczną obowiązywać dopiero wówczas, gdy każde z państw przyjmie w tym zakresie swoje przepisy krajowe.
Projekty przewidują niższe limity soli w wielu grupach produktów oraz wyższe wymagania dotyczące udziału błonnika i udziału pełnego ziarna w pieczywie. Zmienia się także metoda obliczeń, ponieważ nasiona i orzechy nie będą już uwzględniane w podstawie, od której ustala się udział pełnego ziarna, co w praktyce oznacza, że wyroby, które dziś bez trudu spełniają kryteria, mogą utracić prawo do oznaczenia, nawet jeżeli ich receptura pozostanie niezmieniona.
Korekta nie sprowadza się do zaostrzania wymagań, gdyż - przykładowo w odniesieniu do płatków śniadaniowych i musli - kryterium tłuszczu ogółem ma zostać zastąpione kryterium nasyconych kwasów tłuszczowych (SFA). System obejmie nasiona, z wyjątkiem nasion słonecznika i lnu, a w grupie nieprzetworzonych orzechów i nasion zniesiony zostanie limit tłuszczów nasyconych. W przypadku mięsa mielonego z dodatkiem wyłącznie wody i soli kryterium cukrów przestanie być stosowane.
Kierunek ten dobrze ilustruje dylemat, z którym mierzy się każdy uproszczony system znakowania, a mianowcie, że symbol ma być czytelny w ułamku sekundy, podczas gdy reguły, na których się opiera, wymagają coraz bardziej precyzyjnego rozróżnienia składników, kategorii i metod obliczeń. W codziennym będzie, im krótszy komunikat trafia do konsumenta, tym większe znaczenie ma rzetelność zasad, które z niego wynikają.
Kiedy nowe zasady wejdą w życie?
Według stanu prawnego na dzień 8 listopada 2026 r. omawiane zmiany mają dopiero charakter projektów, które wszystkie cztery państwa zgłosiły w październiku 2026 r. w ramach procedury TRIS, która to zobowiązuje państwo, zanim przyjmie nowe przepisy techniczne, do przedstawienia ich Komisji Europejskiej i pozostałym państwom członkowskim, tak aby mogły one ocenić, czy projektowane rozwiązania nie utrudnią wymiany handlowej; Norwegia i Islandia, które nie są członkami Unii, zgłaszają swoje projekty w równoległej procedurze przewidzianej w Porozumieniu o Europejskim Obszarze Gospodarczym, za pośrednictwem Urzędu Nadzoru EFTA, które to są w następnym etapie widoczne w bazie TRIS.
Przez trzy miesiące od zgłoszenia państwo wstrzymuje się od przyjęcia projektu, co oznacza okres ten (tzw. standstill) upływa dnia 7 stycznia 2027 r. w przypadku Szwecji, Danii i Norwegii oraz dnia 12 stycznia 2027 r. w przypadku Islandii. Warto podkreślić, iż nie należy utożsamiać tych dat z dniem wejścia przepisów w życie.
Projekt szwedzki przewiduje stosowanie nowych kryteriów od 1 lipca 2027 r., z zastrzeżeniem, że produkty oznakowane według dotychczasowych zasad przed 1 lipca 2029 r. będą mogły pozostawać w obrocie do wyczerpania zapasów, natomiast projekt duński przewiduje 24-miesięczny okres przejściowy. Z uwagi na to, iż są to rozwiązania dopiero projektowane, planowanie produkcji i zamówień opakowań powinno uwzględniać ostateczne brzmienie przepisów oraz terminy przyjęte w każdym z państw.
Producent z Polski na nordyckiej półce.
Nie sposób nie wspomnieć, iż system ten jest dostępny również dla producentów spoza regionu nordyckiego, co wprost potwierdza islandzkie powiadomienie, zgodnie z którym korzystanie ze znaku nie jest zastrzeżone dla podmiotów krajowych i nie wymaga ani rejestracji, ani wnoszenia żadnych opłat. Dla polskiego eksportera zasadnicze znaczenie ma zatem nie spełnienie formalności, lecz rzetelna ocena produktu, a w razie potrzeby jego dostosowanie do nowych wymagań.
Analizę warto rozpocząć od prawidłowego przyporządkowania wyrobu do kategorii, a następnie porównać recepturę i dokumentację zarówno z obowiązującymi, jak i z projektowanymi kryteriami, gdyż dopiero taki przegląd pozwoli ocenić, czy wystarczy aktualizacja obliczeń, czy konieczna będzie zmiana składu, czy też uzasadnione okaże się odstąpienie od oznaczenia. Harmonogram dalszych działań powinien obejmować badania potwierdzające zgodność, zmianę etykiet oraz uzgodnienia z odbiorcami.
Nie można przy tym pominąć kwestii odpowiedzialności, gdyż za informację na etykiecie odpowiada podmiot, pod którego nazwą lub firmą żywność jest wprowadzana do obrotu, a jeżeli nie ma on siedziby w Unii, importer (art. 8 ust. 1 rozporządzenia nr 1169/2011), natomiast nadzór nad prawidłowym stosowaniem znaku sprawują organy państwa, w którym produkt jest sprzedawany.
Anatomia regionalnej współpracy.
Z perspektywy prawnej najbardziej interesujące w systemie Keyhole jest nie samo logo, lecz sposób, w jaki go zbudowano, gdyż państwa nordyckie nie powołały wspólnego organu ani nie zawarły ponadnarodowego traktatu, lecz oparły system na trzech filarach, do których należą: wspólna podstawa naukowa w postaci NNR, wspólnie uzgodnione kryteria oraz równoległe przepisy krajowych, zgłaszanych w procedurze TRIS. Taka konstrukcja pozwala każdemu z państw zachować niezależność regulacyjną i krajowy nadzór, a jednocześnie zapewnia przedsiębiorcom jeden, przewidywalny standard obowiązujący na kilku rynkach. Warto przy tym zauważyć też, że sam symbol jest zarejestrowanym znakiem towarowym należącym do szwedzkiego Livsmedelsverket, który udostępnia go nieodpłatnie każdemu przedsiębiorcy spełniającemu kryteria, a jego nieprawidłowe użycie może stanowić także naruszenie prawa znaków towarowych.
Wspólne zalecenia żywieniowe nie są w tej sytuacji dziełem przypadku, ponieważ odzwierciedlają zbliżone wzorce konsumpcji, w tym znaczne spożycie pieczywa, nabiału i ryb, a także długą tradycję współpracy w ramach Nordyckiej Rady Ministrów. Regionalny standard zyskuje wiarygodność właśnie dlatego, że jego kryteria odpowiadają rzeczywistym nawykom żywieniowym społeczeństw, do których jest adresowany.
Model ten nie ma charakteru zamkniętego, o czym świadczy przykład Litwy, która w 2014 r. wprowadziła znak Rakto skylutė rozporządzeniem Ministra Zdrowia, co uwidacznia, że państwo Europy Środkowo-Wschodniej, i to bezpośredni sąsiad Polski, może korzystać z istniejącego systemu bez konieczności budowania własnej metodologii od podstaw.
Czy Europa Środkowo-Wschodnia potrzebuje własnej „dziurki od klucza”?
Polskę, Czechy, Słowację i Węgry łączy wiele cech istotnych z punktu widzenia polityki żywieniowej, do których należą m.in. zbliżona kuchnia oparta na pieczywie, przetworach mięsnych, nabiale, kiszonkach i daniach mącznych, ale też podobne nawyki zakupowe, porównywalna struktura handlu detalicznego zdominowanego przez te same sieci międzynarodowe, czy też wspólne doświadczenie transformacji rynku żywności po 1989 r. Właśnie tego rodzaju podobieństwa, a nie wyłącznie bliskość geograficzna, sprzyjały powodzeniu modelu nordyckiego, gdyż kryteria opracowane z myślą o diecie skandynawskiej, w której istotną rolę odgrywają ryby oraz produkty z żyta i owsa, nie będą trafnie odzwierciedlały specyfiki wyborów zakupowych przeciętnego konsumenta w Polsce, Czechach, na Słowacji czy Węgrzech.
Obecny krajobraz regionalny pozostaje rozproszony, gdyż przykładowo w Chorwacji funkcjonuje znak określany w języku angielskim jako Healthy Living, a Słowenia, gdzie przez dziesięciolecia funkcjonował znak „żywności ochronnej” przyznawany przez Słoweńskie Towarzystwo Zdrowia Serca i Naczyń, postanowiła przenieść go na poziom państwowy w nowej formie znaku Dobra izbira (Dobry wybór), którego projekt zgłoszono w procedurze TRIS w październiku 2024 r. Każdy z tych systemów opiera się na odrębnych kryteriach i pozostaje jeszcze dość słabo rozpoznawalny poza rynkiem krajowym, co utrudnia posługiwanie się nimi zarówno konsumentom, jak i przedsiębiorcom działającym w kilku państwach regionu.
Trudno przy tym oczekiwać, aby harmonizacja na poziomie unijnym nastąpiła w najbliższym czasie, gdyż w strategii „Od pola do stołu” Komisja zapowiadała wniosek dotyczący wspólnego, obowiązkowego oznakowania z przodu opakowania, jednak do dziś go nie przedstawiła, a inicjatywa nie znalazła się w programie prac Komisji na 2026 r. Z perspektywy ochrony konsumentów, ale także producentów żywności niewątpliwe znaczenie ma sprawa dotycząca Nutri-Score, którą francuska Rada Stanu skierowała w czerwcu 2026 r. do Trybunału Sprawiedliwości UE z pytaniami dotyczącymi wykładni art. 35 ust. 2 rozporządzenia nr 1169/2011. Wyrok może przynieść nam wyjaśnienie zakresu swobody państw w odniesieniu do systemów opartych na tym przepisie, niemniej jednak dla znaku skonstruowanego na wzór Keyhole, a więc jako oświadczenie żywieniowe, będzie miał znaczenie co najwyżej pośrednie; biorąc przy tym pod uwagę zwykły czas trwania postępowań prejudycjalnych, wynoszący od osiemnastu miesięcy do dwóch lat, można się go spodziewać zapewne na przełomie lat 2027 i 2028.
Podwójna jakość: doświadczenie, które łączy region.
Za współpracą regionalną przemawia również wspólne doświadczenie, które nie jest udziałem państw nordyckich, ale Państw Europy Środkowo-Wschodniej. Mianowcie, w 2017 r. organy Słowacji, Czech i Węgier opublikowały wyniki badań porównawczych produktów sprzedawanych pod tą samą marką, w identycznych lub bardzo podobnych opakowaniach, w ich państwach oraz w Austrii lub Niemczech. Węgierski urząd bezpieczeństwa żywności (NÉBIH) przebadał 24 produkty, w tym z oferty sieci Lidl i Aldi, a słowackie ministerstwo rolnictwa porównało 22 produkty, stwierdzając różnice w składzie lub smaku w mniej więcej połowie przypadków. Agencja Reuters opisała wówczas przykład paluszków rybnych, które w wersji sprzedawanej na Słowacji i Węgrzech zawierały 58% ryby, podczas gdy w wersji austriackiej 65%, co pokazuje, że zjawisko nie dotyczyło jednej sieci, lecz szerszej praktyki różnicowania receptur w zależności od rynku zbytu.
Reakcja państw regionu okazała się skoordynowana i, co istotne, skuteczna, gdyż 2 marca 2017 r. w Warszawie premierzy Polski, Czech, Słowacji i Węgier przyjęli wspólne oświadczenie, w którym podkreślili, że brak dyskryminacji stanowi fundament jednolitego rynku. W odpowiedzi na tą sytuację, we wrześniu tego samego roku Komisja Europejska wydała niewiążące wytyczne dotyczące oceny takich praktyk na gruncie obowiązujących przepisów. W 2019 r. Wspólne Centrum Badawcze Komisji (JRC) przebadało według zharmonizowanej metodologii 1380 próbek 128 produktów z 19 państw członkowskich, ustalając, że około 9% produktów prezentowanych jako identyczne miało jednak odmienny skład, a kolejne 22% produktów mający podobny sposób prezentacji różniło się składem. Nie można jednak stwierdzić, iż badanie potwierdziło wyraźny podział na „lepszy Zachód” i „gorszy Wschód”.
Niemniej jednak najistotniejszym rezultatem tych działań była zmiana prawa wiążącego, ponieważ dyrektywa 2019/2161, dodając do art. 6 ust. 2 dyrektywy 2005/29/WE lit. c, bezpośrednio przesądziła, że wprowadzanie do obrotu towaru jako identycznego z towarem oferowanym w innych państwach członkowskich, mimo istotnych różnic w składzie lub właściwościach, może stanowić praktykę wprowadzającą w błąd, o ile nie uzasadniają tego zasadne i obiektywne czynniki. W Polsce reguła ta obowiązuje od 1 stycznia 2023 r. jako art. 5 ust. 2 pkt 5 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym.
Co warte podkreślenia, znak oparty na profilu żywieniowym, taki jak Keyhole, nie jest instrumentem przeciwdziałania podwójnej jakości, ponieważ ocenia wartość odżywczą produktu, a nie porównuje jego składu z wersją oferowaną w innym państwie. Wspólny standard regionalny mógłby natomiast pełnić funkcję pośrednią, zapewniając jednolite i jawne kryteria dla całego rynku regionalnego, zachęcając producentów do reformulacji wyrobów zgodnie z miejscowymi zaleceniami żywieniowymi oraz ułatwiając organom ochrony konsumentów prowadzenie skoordynowanych kontroli. Byłby więc narzędziem ochrony wspólnych interesów konsumentów regionu, a nie środkiem wymierzonym w producentów.
Czy można faworyzować produkty regionalne ?
Projektując wspólny znak dla Europy Środkowo-Wschodniej, trzeba byłoby uwzględnić ograniczenia wynikające z prawa unijnego, które przesądzają nie tylko o dopuszczalności takiego rozwiązania, lecz także o jego konstrukcji.
Po pierwsze, znak nie może promować produktów ze względu na ich pochodzenie, co Trybunał Sprawiedliwości UE wielokrotnie wskazywał w swoich wyrokach, gdyż - w jego ocenie - wspierane przez państwo oznaczenia premiujące produkty krajowe lub regionalne naruszają swobodę przepływu towarów (art. 34 TFUE). Przykłady takich działań można oczywiście mnożyć, ale te najbardziej znane to irlandzka kampania „Buy Irish” (sprawa 249/81), niemiecki znak jakości CMA (C-325/00) oraz waloński znak jakości (C-255/03). Szczególne znaczenie ma wyrok w sprawie CMA, z którego wiemy, że także system dobrowolny, lecz wspierany przez państwo, stanowi środek państwowy podlegający ocenie na gruncie art. 34 TFUE. Regionalny znak żywieniowy musiałby zatem być dostępny dla każdego produktu spełniającego kryteria, niezależnie od miejsca jego wytworzenia, tak jak ma to miejsce w przypadku Keyhole, ponieważ każdy element sugerujący regionalne pochodzenie produktu, a nie jego wartość odżywczą, mógłby narazić system na zarzut protekcjonizmu.
Po drugie, model regionalny wymaga przede wszystkim wyboru kwalifikacji prawnej znaku, od której zależy właściwy reżim. Znak skonstruowany na wzór Keyhole podlegałby rozporządzeniu nr 1924/2006, w tym art. 8 ust. 1, który dopuszcza wyłącznie oświadczenia żywieniowe wymienione w załączniku, natomiast znak typu Nutri-Score musiałby spełniać przesłanki art. 35 rozporządzenia nr 1169/2011, w tym opierać się na rzetelnych badaniach konsumenckich i nie dyskryminować produktów pochodzących z innych państw. W każdej z tych możliwości projekt wymagałby zgłoszenia w procedurze TRIS, co wiąże się każdorazowo z ryzykiem zgłoszenia zastrzeżeń ze strony Komisji i pozostałych państw członkowskich. Doświadczenie Rumunii pokazuje, że nie jest to ryzyko teoretyczne, gdyż zgłoszony w czerwcu 2025 r. projekt wprowadzenia Nutri-Score (2025/0283/RO) spotkał się ze szczegółowymi opiniami Komisji i Republiki Włoch, które przedłużyły okres wstrzymania, a zgłoszenie ostatecznie wycofano. Znamienne jest przy tym, że Rumunia wskazała jako podstawę swojego projektu art. 23 rozporządzenia nr 1924/2006, co dowodzi, że kwalifikacja takich znaków pozostaje sporna także w praktyce zgłoszeniowej.
Po trzecie, Grupa Wyszehradzka nie dysponuje kompetencjami prawodawczymi, wobec czego wspólny znak wymagałby, podobnie jak w modelu nordyckim, porozumienia politycznego co do kryteriów oraz równoległych aktów prawa krajowego. W Polsce rozporządzenie określające warunki stosowania takiego znaku musiałoby mieć wyraźną podstawę ustawową (art. 92 Konstytucji RP), alternatywnie, do czego inspiracją może być rozwiązanie szwedzkie, gdzie symbol jest zarejestrowanym znakiem towarowym urzędu, mogłoby być oparcie systemu na unijnym znaku certyfikującym (art. 83 rozporządzenia 2017/1001), którego właścicielem byłaby instytucja publiczna. Rozwiązanie takie, choć co prawda nie usuwa ograniczeń wynikających z art. 34 TFUE, ani obowiązku notyfikacji, to zmienia instrument prawny, na którym opiera się system.
Po czwarte, rzetelna ocena wymaga uwzględnienia argumentów przeciwnych, gdyż kolejny znak może pogłębić fragmentację rynku wewnętrznego i dezorientację konsumentów, którzy nie odnajdują się w wielu systematach oznakowania, a koszty badań, zmian receptur i etykiet w największym stopniu obciążą małe i średnie przedsiębiorstwa. Wyniki JRC nie potwierdziły ponadto systemowego podziału na Wschód i Zachód, co osłabia argument o szczególnej potrzebie ochrony regionu, a spójność polityczna Grupy Wyszehradzkiej bywa zmienna, podczas gdy trwały system znakowania wymaga wieloletniej współpracy instytucji naukowych i organów nadzoru, niezależnej od bieżącej koniunktury politycznej.
Trzy możliwe kierunki
Rozwiązanie najprostsze polegałoby na przystąpieniu państw regionu do istniejącego systemu Keyhole, na wzór Litwy, co zapewniłoby gotową metodologię, rozpoznawalność na rynkach nordyckich i stosunkowo niski koszt regulacyjny, choć za cenę przyjęcia kryteriów dostosowanych do diety skandynawskiej oraz ograniczonego wpływu na ich dalsze kształtowanie.
Rozwiązanie pośrednie zakładałoby opracowanie przez instytuty żywienia państw Grupy Wyszehradzkiej, ewentualnie z udziałem np. Litwy, Łotwy czy Słowenii, wspólnych zaleceń żywieniowych, a następnie przyjęcie na ich podstawie jednolitych kryteriów znaku w równoległych aktach krajowych, notyfikowanych w procedurze TRIS i objętych skoordynowanym nadzorem, co najwierniej odwzorowywałyby model nordycki.
Rozwiązanie najbardziej ambitne łączyłoby znak żywieniowy z dobrowolnym zobowiązaniem producentów do stosowania identycznej receptury produktu markowego w całym regionie, weryfikowanym według metodologii JRC. Wymagałoby ono jednak szczególnej ostrożności, gdyż łączyłoby w jednym symbolu dwie odrębne funkcje, czyli ocenę wartości odżywczej i porównanie receptur między państwami, co samo w sobie mogłoby wprowadzać konsumenta w błąd co do tego, co znak w istocie potwierdza, a ponadto groziłoby przekształceniem go w ukryte kryterium pochodzenia. Co więcej, uzgadnianie przez konkurujących producentów jednolitych receptur, wymagałoby oceny na gruncie TFUE.
Z prawnego i praktycznego punktu widzenia najbardziej realistyczny wydaje się wariant pośredni, poprzedzony programem pilotażowym, przy który warto byłoby uwzględnić wyrok TSUE w sprawie Nutri-Score, zwłaszcza gdyby państwa regionu rozważały system oparty na art. 35 rozporządzenia nr 1169/2011; nie wstrzymuje on dążeń do budowy znaku na wzór Keyhole, który podlega przecież odrębnemu reżimowi oświadczeń żywieniowych.
Prosty znak, wymagające reguły
Poprawienie funkcjonowania Keyhole pokazuje, jak wiele odpowiedzialności kryje się za pozornie prostym symbolem na opakowaniu. Konsument dostrzega zieloną „dziurkę od klucza”, ale przedsiębiorca powinien mieć na względzie wszystkie warunki, które uprawniają do jej użycia, a wiarygodność systemu zależy od tego, czy obie te perspektywy pozostają spójne także wtedy, gdy zmieniają się wiedza naukowa i oparte na niej przepisy.
Doświadczenie nordyckie dowodzi ponadto, że państwa bliskie sobie kulturowo, historycznie, geograficznie i przyrodniczo mogą wspólnie wypracować standard informacji konsumenckiej, który ich obywatele rozumieją i któremu ufają, nie naruszając przy tym zasad jednolitego rynku. Europa Środkowo-Wschodnia, która w sporze o podwójną jakość produktów wykazała zdolność do wspólnego działania i doprowadziła do zmiany prawa unijnego, mogłaby uczynić kolejny krok, przechodząc od reagowania na nierówne traktowanie konsumentów do współtworzenia standardów, które same wyznaczają poziom oczekiwań wobec producentów.
Autor:
